«Πωλούνται αυτή τη στιγμή στο Λονδίνο 155 αντικείμενα του Ιόλα – Τι απαντά στο LIFO.gr ο οίκος Sotheby’s», της Χριστίνας Γαλανοπούλου – lifo.gr, 22/05/2017

Η απάντηση του οίκου δημοπρασιών στα ερωτήματα του LIFO.gr, αλλά και στην κινητοποίηση και τις επιστολές διαμαρτυρίας του Δήμου Αγίας Παρασκεύης

Αθόρυβα, χωρίς καμία ιδιαίτερη ανακοίνωση, σήμερα Πέμπτη 25 Μαΐου στις 2 το μεσημέρι- βγαίνουν σε δημοπρασία από τον οίκο Sotheby’s στο Λονδίνο, 155 πολύτιμα αντικείμενα της σπάνιας και για πολλά χρόνια εξαφανισμένης συλλογής του Αλέξανδρου Ιόλα. 

Έργα τέχνης των σπουδαιότερων Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών (Πικάσο, Ντε Κίρικο, Ουόρχολ, Ντε Σεντ Φαλ, Μπράουνερ, Ματίς, Ερνστ, Τάκις, Πανιάρας, Ακριθάκης, Καρδαμάτης, και πολλών άλλων), προσωπικά αντικείμενα και κοσμήματα (ολόχρυσες ταμπακέρες, χρυσά ρολόγια, βαρύτιμα περιδέραια, βραχιόλια, διαμαντένια σκουλαρίκια και μανικετόκουμπα, περίτεχνα μπουκάλια, κ.α), αλλά και έπιπλα, χαλιά, ασημένια σερβίτσια, μπιμπελό και καθρέφτες φιγουράρουν σε μια μακρά -ωστόσο, καθόλου διαφημισμένη από τον οίκο- λίστα, ως τα αντικείμενα τις δημοπρασίας. 

Οι εκτιμήσεις για τις τιμές στις οποίες θα πωληθούν εκκινούν από τις 400 βρετανικές λίρες (όσο υπολογίζεται ότι θα πιάσει ένα μικρό σχέδιο με μολύβι του Αλέκου Φασιανού ή μία ασημένια κανάτα Tiffany & Co) και φτάνουν στις 200.000 βρετανικές λίρες: πρόκειται για το ακριβότερο κομμάτι της συλλογής Ιόλα και είναι ένα έργο του Βίκτορ Μπράουνερ του 1949.

Pablo Picasso, Minotaure caressant une Dormeuse, 1933. Υπολογίζεται: 25.000 — 35.000 βρετανικές λίρες.

Δεδομένου του αιώνιου αινίγματος για το τι απέγινε η πολύτιμη περιουσία του μαικήνα της Τέχνης, όταν εκείνος πέθανε και δεδομένου του σκανδάλου της καταλεηλάτησης της πολυτελούς έπαυλής του στην Αγία Παρασκευή ή καταγγελιών για κλοπές, αναζητήσαμε περισσότερα στοιχεία για τους ιδιοκτήτες των πολύτιμων αντικειμένων που πλέον βγαίνουν σε δημοπρασία τον τρέχοντα μήνα και για την ώρα η LIFO αναμένει απάντηση από την διευθύντρια των Sotheby’s στο Λονδίνο κυρία Gauri Agarwal.

Παρά τη δραστήρια παρουσία του οίκου δημοπρασιών στα social media και τη συνέπεια με την οποία παρουσιάζει και προωθεί τις σημαντικότερες δραστηριότητες του στην επίσημη ιστοσελίδα του, τη δημοπρασία της 25ης Μαΐου πρέπει να την αναζητήσει κανείς στη λίστα των λοιπών δημοπρασιών που διεξάγονται τόσο σε Λονδίνο και Νέα Υόρκη, όσο και στα άλλα σημεία του πλανήτη που εκπροσωπείται ο Sotheby’s. Και πάλι σε αυτή την υποσελίδα του επίσημου site χρειάζονται ακριβώς 62 λέξεις (!) για να περιγραφεί το εύρος της συλλογής των αντικειμένων που θα βγουν στο σφυρί.

Σε ένα μικρό κείμενο των Sotheby’s για την δημοπρασία, αναφέρεται ότι «το όνομα του Αλέξανδρου Ιόλα αντανακλά τη γνώση της σύγχρονης αγοράς της Τέχνης, η οποία τον αναγνωρίζει ως οραματιστή έμπορο και ως πρωτοπόρο της παγκόσμιας αγοράς τέχνης της εποχή του. Από το 1945 έως το 1976 [ο Ιόλας] φιλοξένησε πολλές εκθέσεις καλλιτεχνών, όπως οι Μαξ Ερνστ, Ρενέ Μαγκρίτ, Δωροθέα Τάννινγκ και αργότερα τους Άντι Ουόρχολ, Νίκι Ντε Σεν Φαλ, Τάκις και Λαλάν στο Παρίσι, στη Νέα Υόρκη, στη Γενεύη, στη Ρώμη, στη Μαδρίτη και στην Αθήνα».

Δεδομένου του αιώνιου αινίγματος για το τι απέγινε η πολύτιμη οικοσκευή του μαικήνα της Τέχνης, όταν εκείνος πέθανε και δεδομένου του σκανδάλου της καταλεηλάτησης της πολυτελούς έπαυλής του στην Αγία Παρασκευή και καταγγελιών για κλοπές, αναζητήσαμε περισσότερα στοιχεία για τους προηγούμενους ιδιοκτήτες των πολύτιμων αντικειμένων που πλέον βγαίνουν σε δημοπρασία τον τρέχοντα μήνα και για την ώρα η LIFO αναμένει απάντηση από την διευθύντρια των Sotheby’s στο Λονδίνο κυρία Gauri Agarwal. 

Niki de Saint Phalle, σχέδιο για αφίσα, 1974. Τιμή εκκίνησης: 2.000 — 3.000 βρετανικές λίρες.

Θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η απάντηση του οίκου για τα επί μέρους στοιχεία της προέλευσης αυτών των αντικειμένων, καθώς βάσει των ερευνών, των ρεπορτάζ και των όσων έχουν δει το φως της δημοσιότητας τα προηγούμενα χρόνια, πρακτικά ελάχιστα πράγματα αξίας από την περίφημη συλλογή Ιόλα χάθηκαν ή εξαφανίστηκαν. Αν μάλιστα πιστέψει κανείς ανθρώπους που έζησαν στο στενό περιβάλλον του φημισμένου γκαλερίστα και εμπόρου Τέχνης, η περιουσία της βίλας Ιόλα είχε καταγραφεί με προσοχή από την αδελφή του Νίκη Στάιφελ και το σύνολό της πέρασε στα χέρια των συγγενών. Και πάλι, όμως, δεδομένης της επιθυμίας του Αλέξανδρου Ιόλου που ήθελε η περιουσία του να περάσει στα ανά τη χώρα Μουσεία έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον η στιγμή και η έκταση της λίστας, η οποία παρατίθεται αναλυτικά παρακάτω. 

UPDATE: Πριν από λίγες μέρες το LIFO.gr έλαβε από εκπρόσωπο του οίκου την εξής απάντηση, την οποία και δημοσιεύει αυτούσια.

«Έχουμε λάβει γνώση για τα ερωτήματα που έχουν ανακύψει αναφορικά με την προέλευση ορισμένων έργων της επικείμενης δημοπρασίας, τα οποία παλαιότερα συμπεριλαμβάνονταν στη συλλογή του Αλέξανδρου Ιόλα. Υπάρχουν σημαντικές παρανοήσεις αναφορικά με την εν λόγω δημοπρασία, τις οποίες θα θέλαμε να διευκρινίσουμε. Οι πρόσφατες προτάσεις του Δήμου Αγίας Παρασκευής σχετικά με την προέλευση των έργων της προκείμενης δημοπρασίας είναι αβάσιμες και μη τεκμηριωμένες. Έχουμε απαντήσει στον δήμο, προκειμένου να διευκρινίσουμε την κατάσταση. Γνωρίζουμε ότι η Βίλα του Αλέξανδρου Ιόλα έχει χαρακτηριστεί από το 1998 ως διατηρητέο ιστορικό μνημείο, αλλά θεωρούμε ότι αυτό δεν σχετίζεται με τη δική μας δημοπρασία. Επιπλέον, έχουμε πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι άλλα περιουσιακά στοιχεία έχουν κλαπεί από την Βίλα στο παρελθόν, αλλά ο Οίκος Δημοπρασιών Sotheby’s δεν θα διέθετε ποτέ κάποιο περιουσιακό στοιχείο για πώληση, σε περίπτωση που διατηρούσε οποιαδήποτε αμφιβολία αναφορικά με την προέλευσή του. Δεν έχουμε τη δυνατότητα να αποκαλύπτουμε λεπτομέρειες για τους πωλητές μας χωρίς τη συγκατάθεσή τους, λόγω των υποχρεώσεων εχεμύθειας και εμπιστευτικότητας που διατηρούμε απέναντι σε όλους τους πελάτες μας. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι η κυρία Gauri Agarwal, μέλος του Sotheby’s Private Client Group της Ινδίας, δεν εμπλέκεται στην εν λόγω δημοπρασία, και στη παρούσα φάση βρίσκεται σε άδεια μητρότητας».

Giorgio de Chirico, La Sponda Misteriosa, 1968. Τιμή: 500 — 700 βρετανικές λίρες.

Andy Warhol, Alexander The Great, 1982. Υπολογίζεται: 35,000 — 50,000 βρετανικές λίρες.
Pablo Picasso , Femme regardant par la Fenêtre, 1959. Υπολογίζεται: 12.000 — 18.000 βρετανικές λίρες.
Pablo Picasso, L’ÉTREINTE II, 1963. Τιμή: 8,000 — 12,000 βρετανικές λίρες.

Niki de Saint-Phalle, Le poète et sa muse, 1974. Υπολογίζεται: 35,000 — 45,000 βρετανικές λίρες.
Lucio Fontana, Concetto Spaziale, 1967. Υπολογίζεται: 60,000 — 80,000 βρετανικές λίρες.
Max Ernst, εικονογράφηση για το Le rire des poètes (ανθολογία χιουμοριστικών ποιημάτων, Παρίσι, 1969), έργο του 1968. Τιμή πώλησης: 10,000 — 15,000 βρετανικές βρετανικές λίρες.
Jean Hugo (1894 – 1984), Quinze paysages. Τιμή: 1.500 — 2.000 βρετανικές λίρες.
Max Ernst, Sirènes, si Sirènes! La race des Sirènes est probablement à disparaitre, 1968. Υπολογίζεται: 30,000 — 40,000 βρετανικές λίρες.
Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης), Κυκλαδικό. Υπολογίζεται: 800 — 1,200 βρετανικές λίρες.
Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης), Κυκλαδικό. Υπολογίζεται: 800 — 1,200 βρετανικές λίρες.
Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης), κηροπήγια. Υπολογίζεται: 1,500 — 2,000 βρετανικές λίρες.
Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης), κηροπήγια. Υπολογίζεται: 1,500 — 2,500 βρετανικές λίρες.
Max Ernst, Constellation, 1952. Τιμή: 60,000 — 80,000 βρετανικές λίρες.
Vassilis Fotopoulos (Βασίλης Φωτόπουλος), Άτιτλο. Υπολογίζεται: 800 — 1,200 βρετανικές λίρες.
Πέτρος Παπαβασιλείου, Eta’ del Neutro. Τιμή: 600 — 800 βρετανικές λίρες.
Ιωάννης Καρδαμάτης, Carte per le Grandi Manovre del 1893. Τιμή: 800 — 1,200 βρετανικές λίρες.
Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης), Espace Interieur. Υπολογίζεται: 1,200 — 1,800 βρετανικές λίρες
Pavlos (Διονυσόπουλος), Νεκρή Φύση με Φρούτα, Ποτήρι και Μπουκάλι. Τιμή: 1,500 — 2,000 βρετανικές λίρες.
Ιωάννης Καρδαμάτης, Χρυσά Τετράγωνα. Τιμή: 600 — 800 βρετανικές λίρες.
Salvador Dalí, Les Bras de Dalí, ζευγάρι φωτιστικών, Τιμή: 15,000 — 20,000 βρετανικές λίρες.
Novello Finotti, Κονσόλα, 1970. Τιμή: 3,000 — 5,000 βρετανικές λίρες.
Novello Finotti, Τραπέζι, 1971. Τιμή: 6,000 — 8,000 βρετανικές λίρες.
William Copley, They Laughed When I Sat Down Tο Play. Τιμή: 25,000 — 35,000 βρετανικές λίρες.
Claude Lalanne, ζευγάρι ασημένιων διακοσμητικών. Τιμή: 20,000 — 30,000 βρετανικές λίρες.
Niki de Saint-Phalle, Sweet SEXY Clarise. Υπολογίζεται: 1,200 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Niki de Saint-Phalle, Dear Diana. Τιμή: 1,200 — 1,800 βρετανικές λίρες.
Niki de Saint-Phalle, Rain. Τιμή: 1,200 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Niki de Saint-Phalle, The Key to the Treasure. Τιμή: 1,200 — 1,500 βρετανικές λίρες. Τιμή: 1,200 — 1,800 βρετανικές λίρες.
Dorothea Tanning, Eventail Japonais. Τιμή: 200 — 300 βρετανικές λίρες.
Michael Tombros, Γλυπτική Μορφή, 1955. Τιμή: 100 — 150 λίρες.
Henri Matisse, La Robe d’ Organdi, 1922. Υπολογίζεται: 3,000 — 4,000 λίρες.
James Talmage White, Ναός του Ολυμπίου Διός, 1879. Τιμή: 3,000 — 5,000 λίρες.
Giorgio de Chirico, σκίτσο με το κουστούμι ενός βοσκού για την όπερα Orfeu του Cristoph Willibald Glück. Τιμή: 2,000 — 3,000 λίρες.
Giorgio de Chirico, σκίτσο για τα σκηνικά της όπερας Orfeu του Cristoph Willibald Glück, 1971. Τιμή: 12,000 — 18,000 λίρες.
Victor Brauner, Polarization, 1949. Υπολογίζεται: 150,000 — 200,000 λίρες.
Pavlos (Διονυσόπουλος), Δέντρο. Τιμή: 4,000 — 6,000 λίρες.
Αλέκος Φασιανός, οι Περαστικοί, 1962. Υπολογίζεται: 4,000 — 6,000 λίρες.
Αλέξης Ακριθάκης, Βαλίτσες. Τιμή: 20,000 — 30,000 λίρες.
Giorgio de Chirico, La Cabina nei Bagni Misteriosa, 1968. Τιμή: 500 — 700 βρετανικές λίρες.
Dorothea Tanning, Nue couchée, 1965. Τιμή: 300 — 500 βρετανικές λίρες.
François-Xavier Lalanne, Oiseau Blue. Τιμή: 800 — 1,200 βρετανικές λίρες.
Dorothea Tanning, Frieze. Τιμή: 1,500 — 2,000 βρετανικές λίρες.
Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας, Άτιτλο. Τιμή: 100 — 150 βρετανικές λίρες.
Roberto Matta, Coigitum, 1975. Υπολογίζεται: 200 — 300 βρετανικές λίρες.
Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης), Σινιάλο. Υπολογίζεται: 30,000 — 50,000 βρετανικές λίρες.
Eliseo Mattiacci, Planets. Τιμή: 1,000 — 2,000 βρετανικές λίρες.
Jean-Pierre Raynaud, Nineau cm, 1970. Τιμή: 1,500 — 2,500 λίρες.
Γιάννης Τσαρούχης, Προμηθέας, 1965. Τιμή: 6,000 — 8,000 βρετανικές λίρες.
Αλέξης Ακριθάκης, Κατασκευή, 1982. Τιμή: 3,000 — 4,000 βρετανικές λίρες
Pavlos (Διονυσόπουλος), Κάλτσες, 1971. Τιμή: 15,000 — 20,000 λίρες.
Βασιλάκης Τάκης, Portfolio. Υπολογίζεται: 800 — 1,200 βρετανικές λίρες.
Πέτρος Μωραΐτης, Πέτρος, 1970. Τιμή: 600 — 800 λίρες.
Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας, Λυρικά. Υπολογίζεται: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Carlo Ramous, Quattro racconti / Quattro incisioni, 1969. Τιμή: 600 — 800 λίρες.
Niki de Saint-Phalle, Last night I had a dream. Τιμή: 1,200 — 1,500 λίρες.
Niki de Saint-Phalle, What do you like about me? Τιμή: 1,200 — 1,500 λίρες.
Niki de Saint-Phalle, Our love was a beautiful flower. Τιμή: 1,200 — 1,500 λίρες.
Niki de Saint-Phalle, What Shall I Do? Τιμή: 1,200 — 1,500 λίρες.
Διάφοροι καλλιτέχνες, 4 αφίσες εκθέσεων ( αφίσα από έκθεση του Πανιάρα στην Iolas Jackson Gallery,αφίσα Φασιανού από την Galerie Iolas, ένα πόστερ του Max Ernst από την Alexandre Iolas και πόστερ της Niki de Saint-Phalle Les Nanas από την Galerie Iolas, με τον κατάλογο της έκθεσης του Τσόκλη από την Iolas Galerie Zoumboulakis). Υπολογίζεται: 600 — 800 βρετανικές λίρες.
Διάφοροι καλλιτέχνες, 5 αφίσες εκθέσεων ( αφίσα της Niki de Saint-Phalle Les Nanas από τη Galerie Iolas, αφίσα Φασιανού από την Alexandre Iolas, αφίσα του Γκίκα από την Iolas Galerie Zoumboulakis και αφίσα από έκθεση των Braque, Dali, Ernst, De Chirico, Leger, Mattisse, Modigliani, Picasso και αφίσα του Max Ernst από την Alexandre Iolas). Υπολογίζεται: 600 — 800 βρετανικές λίρες
Αλέκος Φασιανός, Άντρας σε Ποδήλατο. Υπολογίζεται: 300 — 400 βρετανικές λίρες.
Giorgio de Chirico, Teseo, 1970. Υπολογίζεται: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Max Ernst, Lieux Communs, Υπολογίζεται: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Kirk Stieff Corporation, Baltimore, ασημένια μαχαιροπήρουνα (147 τεμ.). Τιμή: 1,200 — 1,800 βρετανικές λίρες.
A. Codognato, Venice, 12 διακοσμητικά πιάτα. Υπολογίζεται: 2,000 — 3,000 βρετανικές λίρες.
M. Fred Hirsch Co., Inc., New Jersey, Σερβίτσια καφέ και τσαγιού. Υπολογίζεται: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Harlbux, Paris, Δύο ασημένιες πιατέλες, περ. 1900. Τιμή: 400 — 600 βρετανικές λίρες.
Tiffany & Co., New York, Κανάτα, 1906.Τιμή: 400 — 600 βρετανικές λίρες.
Tiffany & Co., New York, δύο μεγάλα επιτραπέζια φωτιστικά, 1891-1902. Υπολογίζεται: 10,000 — 15,000 βρετανικές λίρες.
Philippe Metayer, Amsterdam, Επιθαλάμιο, 1732. Τιμή: 2,000 — 3,000 λίρες.
Μιλάνο, Ιταλία, Ανάγλυφο με δείπνο και μουσική σκηνή, 17ος αιώνας. Τιμή: 4,000 — 6,000 λίρες.
Ιταλία, πλακέτα με τον αυτοκράτορα Βεσπασιανό, πιθανότατα του 20ου αιώνα. Τιμή: 400 — 600 βρετανικές λίρες.
Πέρσης πολεμιστής στο άλογό του, πιθανότατα έργο του 17ου αιώνα. Τιμή: 1,000 — 1,500 λίρες.
Ανατολική Ευρώπη, σεκρετέρ. Υπολογίζεται: 1,500 — 2,500 βρετανικές λίρες.
Γαλλία, καναπές, τέλη 19ου – αρχές 20ου αιώνα. Υπολογίζεται: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Γαλλία, πολυθρόνες, 1810. Τιμή: 2,000 — 3,000 βρετανικές λίρες.
Γαλλία, τραπέζι, 19ος αιώνας. Τιμή: 2,000 — 3,000 βρετανικές λίρες.
Γαλλία, φωτιστικά τοίχου, 19ος αιώνας. Υπολογίζεται: 2,000 — 3,000 βρετανικές λίρες.
Βόρεια Γερμανία, εξάπτυχο χώρισμα, μέσα του 18ου αιώνα. Τιμή: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Γαλλο-Φλαμανδικός καθρέπτης, τέλη 17ου αιώνα. Υπολογίζεται: 1,500 — 2,500 βρετανικές λίρες.
Ολλανδία, φωτιστικά τοίχου, 19ος αιώνας. Υπολογίζεται: 2,000 — 3,000 βρετανικές λίρες.
Σκαραβαίος, ο καλλιτέχνης υπογράφει ως P. A. G, 20ος αιώνας. Υπολογίζεται: 400 — 600 βρετανικές λίρες.
Βάτραχος, αγνώστου καλλιτέχνη, μέσα 20ου αιώνα. Τιμή: 600 — 1,200 βρετανικές λίρες.
Qajar, Περσία, αραβική καμήλα (δρομάς), περ. 1900. Τιμή: 400 — 600 βρετανικές λίρες.
Augsburg, Γερμανία, ζευγάρι Αγίων, 1720. Υπολογίζεται: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Christian Welmeer (1742 – 1814), κλασική φιγούρα με σκύλο, 1780. Υπολογίζεται: 1,200 — 1,800 βρετανικές λίρες.
Ιταλία, σταυρός από κεχριμπάρι και χρυσό με ρουμπίνια και διαμάντια, μέσα 18ου αιώνα. Υπολογίζεται: 1,200 — 1,800 λίρες.
Μιλάνο, Ιταλία, βάζο με αραβουργήματα, 17ος αιώνας. Υπολογίζεται: 5,000 — 7,000 λίρες.
Μιλάνο, Ιταλία, κούπα με κεφάλια δράκων, 16ος/17ος αιώνας. Υπολογίζεται: 8,000 — 12,000 βρετανικές λίρες.
Γαλλο-Φλαμανδικές καρέκλες Fauteuil , τέλη 17ου αιώνα. Υπολογίζεται: 800 — 1,200 βρετανικές λίρες.
Αγγλία, καρέκλα, 18ος αιώνας. Τιμή: 600 — 900 βρετανικές λίρες.
Γαλλία, τρεις καρέκλες Fauteuils. Τιμή: 1,200 — 1,800 βρετανικές λίρες.
Γαλλία, πολυθρόνες Fauteuils. Υπολογίζεται: 2,000 — 3,000 βρετανικές λίρες.
Αγγλο -Ολλανδικός καθρέπτης, 19ος αιώνας. Τιμή: 600 — 900 βρετανικές λίρες.
Γαλλία, βοηθητικό τραπέζι, τέλος 18ου αιώνα. Τιμή: 400 — 600 βρετανικές λίρες.
Ρωσία, κουτί για παιχνίδια, 19ος αιώνας. Τιμή: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Louis Vuitton. Τιμή: 800 — 1,200 βρετανικές λίρες.
Ολλανδία, κουτί, τέλη 17ου αιώνα. Υπολογίζεται: 400 — 600 βρετανικές λίρες.
Αγγλία, κοσμηματοθήκη, 1840. Τιμή: 300 — 500 βρετανικές λίρες.
Mexico City, χρυσό κουτί. Τιμή: 4,000 — 6,000 λίρες.
Mexico City, χρυσό κουτί, 1791-1818. Τιμή: 3,500 — 4,500 βρετανικές λίρες.
Mexico City, χρυσό κουτί. Τιμή: 3,000 — 5,000 λίρες.
Mexico City, χρυσό κουτί. Τιμή: 2,000 — 3,000 λίρες.
Cartier, ταμπακιέρα, 1930. Τιμή: 4,000 — 5,000 λίρες.
Ιταλία, ταμπακιέρα, 1960. Υπολογίζεται: 2,000 — 3,000 βρετανικές λίρες.
Van Cleef & Arpels, ταμπακιέρα με ρουμπίνι, 1960s. Υπολογίζεται: 7,000 — 9,000 λίρες.
Nicolis Cola, χρυσή αλυσίδα λαιμού. Τιμή: 4,000 — 5,000 βρετανικές λίρες.
Nicolis Cola, χρυσή αλυσίδα λαιμού. Τιμή: 4,500 — 5,500 βρετανικές λίρες.
Ανατολική Ευρώπη, ταμπακιέρα, 1930. Τιμή: 800 — 1,200 λίρες.
Κοσμήματα για μαλλιά, αποδίδονται στην Claude Lalanne. Τιμή: 700 — 900 βρετανικές λίρες.
Σκουλαρίκια, αποδίδονται στην Claude Lalanne. Τιμή: 1,000 — 1,500 λίρες.
Περιλαίμιο με αμέθυστο και διαμάντια. Τιμή: 7,000 — 9,000 βρετανικές λίρες.
Περιλαίμιο με ζαφείρι. Υπολογίζεται: 1,000 — 2,000 βρετανικές λίρες.
Κοσμήματα με μαργαριτάρια. Τιμή: 2,000 — 3,000 βρετανικές λίρες.
Cartier, διαμαντένια μανικετόκουμπα. Υπολογίζεται: 200 — 300 βρετανικές λίρες.
Κουτί με κρύσταλλο, όνυχα και διαμάντια, Τιμή: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Σταυρός με διαμάντια. Τιμή: 1,200 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Σταυρός με διαμάντια. Τιμή: 1.000 — 2.000 βρετανικές λίρες.
Σταυρός με σμάλτο και ρουμπίνι. Τιμή: 400 — 600 βρετανικές λίρες.
Κρεμαστός σταυρός από γρανάτη και ορυκτό κρύσταλλο. Τιμή: 3,000 — 4,000 βρετανικές λίρες.
Jaeger-LeCoultre, χρυσό, τετράγωνο ρολόι χειρός με μπρασελέ. Τιμή: 400 — 600 βρετανικές λίρες.
Universal Geneve, χρυσό ρολόι χειρός με μπρασελέ. Τιμή: 300 — 500 βρετανικές λίρες.
Vacheron & Constantin, ρολόι τσέπης με διαμάντια και λευκόχρυσο. Τιμή: 800 — 1,200 βρετανικές λίρες.
Κουτί για χάπια. Τιμή:1,500 — 2,000 βρετανικές λίρες.
Διάφορα αξεσουάρ για κυρίες. Τιμή: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Διάφορα αξεσουάρ για κυρίες. Τιμή: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Shirvan Karagashli, Ανατολικός Καύκασος, χαλί. Υπολογίζεται: 2,000 — 3,000 βρετανικές λίρες.
Moghan Kazak, Νοτιοδυτικός Καύκασος, χαλί. Υπολογίζεται: 200 — 300 βρετανικές λίρες.
Kirman Lavar, Νοτιοανατολική Περσία, χαλί. Τιμή: 1,000 — 2,000 βρετανικές λίρες.
Κινέζικο βάζο της δυναστείας των Qing. Υπολογίζεται: 4,000 — 6,000 βρετανικές λίρες.
Κίνα, Κάθισμα για κήπο, ύστερη περίοδο της δυναστείας των Qing. Υπολογίζεται: 1,500 — 2,500 βρετανικές λίρες.
Γαλλία, φωτιστικά. Τιμή: 1.500 — 2.000 βρετανικές λίρες.
Ιταλία, κηροπήγια. Τιμή: 1,200 — 1,800 βρετανικές λίρες.
Mara Karetsos, κηροπήγια. Τιμή: 800 — 1,200 βρετανικές λίρες.
Βάζα Japonisme, μάλλον Baccarat, τέλος του 19ου αιώνα. Υπολογίζεται: 1,200 — 1,800 βρετανικές λίρες.
Κώστας Πανιάρας, Τοπίο. Υπολογίζεται: 600 — 800 βρετανικές λίρες.
Eugene Berman, Ρωμαϊκή Πύλη, 1959. Τιμή: 300 — 500 βρετανικές λίρες.
Harold Stevenson, Άτιτλο. Τιμή: 200 — 300 βρετανικές λίρες.
Harold Stevenson, Κολόνα, 1965. Τιμή: 800 — 1,200 βρετανικές λίρες.
Σουηδία, βάζο, αρχές 19ου αιώνα. Υπολογίζεται: 4,000 — 6,000 βρετανικές λίρες.
Ιταλία, Στήλες Τοσκάνης, 20ος αιώνας. Τιμή: 2,000 — 3,000 βρετανικές λίρες.
Ιταλία, Στήλες Τοσκάνης, 20ος αιώνας. Υπολογίζεται: 4,000 — 6,000 βρετανικές λίρες.
Ιταλία, κιονόκρανα, 20ος αιώνας. Υπολογίζεται: 3,000 — 5,000 βρετανικές λίρες.
Ιταλία, Σφαίρες. Τιμή: 400 — 600 βρετανικές λίρες.
Ιταλία, 20ος αιώνας. Τιμή: 2,000 — 3,000 βρετανικές λίρες.
Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης), Γυμνό, 1925. Υπολογίζεται: 8.000 — 12.000 λίρες.
Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης), Λουλούδι. Υπολογίζεται: 20,000 — 30,000 βρετανικές λίρες.
Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης), Λουλούδι. Υπολογίζεται: 20,000 — 30,000 βρετανικές λίρες.
Κώστας Πανιάρας, Αναδιπλώσεις. Υπολογίζεται: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Κώστας Πανιάρας, Αναδιπλώσεις. Υπολογίζεται: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Πιθανότατα Ιταλία, αγαλματίδιο Αγίου, περ. 1700. Υπολογίζεται: 1,000 — 1,500 βρετανικές λίρες.
Αρκτικός ωκεανός, δύο χαυλιόδοντες από φάλαινα ναρβάλ. Υπολογίζεται: 15,000 — 25,000 βρετανικές λίρες.

Ανασύρθηκε από https://m.lifo.gr/articles/arts_articles/143369/poloyntai-ayti-ti-stigmi-sto-londino-155-antikeimena-toy-iola-ti-apanta-sto-lifo-gr-o-oikos-sotheby-s, τελευταία πρόσβαση 20/09/2020

Το μυστικό ενός «βαρετού ιδιωτικού υπαλλήλου και σωστού μέθυσου» που ίσως ταράξει τον κόσμο της τέχνης, του Άρη Δημοκίδη – ligo.gr, 30/07/2016

Σχεδόν κανείς δεν είδε ποτέ έργα του, εκτός απ’ τον Αλέξανδρο Ιόλα. Όμως, όπως ανακαλύπτουμε σήμερα, αυτό πρόκειται σύντομα να αλλάξει

Δεν είναι έργο του μυστηριώδη καλλιτέχνη (άλλωστε κανείς, εκτός απ’ τον Ιόλα, δεν είδε ακόμα κάποιον πίνακά του), αλλά ο Μυστικός Δείπνος του Andy Warhol, εξαιτίας του οποίου ο Ιόλας ανακάλυψε ένα ακόμα σπάνιο ταλέντο

Μοιάζει με ιστορία που θα άξιζε να γυριστεί σε κινηματογραφική ταινία:

Το 1986 ο κορυφαίος Έλληνας γκαλερίστας και σημαντικός συλλέκτης έργων μοντέρνας τέχνης Αλέξανδρος Ιόλας συναντιέται για μία ακόμη φορά με τον Andy Warhol στο Factory του δεύτερου, στη Νέα Υόρκη. (Ένα χρόνο μετά θα ήταν και οι δύο νεκροί.)

Εκεί ο Ιόλας γνωρίζει κάποιον του οποίου το πραγματικό όνομα δεν γνωρίζουμε ακόμα και σήμερα, ο οποίος δεν ήταν εικαστικός -τουλάχιστον επισήμως- και βλέπει τα σχέδιά του. Εντυπωσιάζεται και θέλει να κάνει διάσημο τον άγνωστο καλλιτέχνη, θέλει να του κάνει μια έκθεση για την οποία θα συζητούσε όλος ο κόσμος της τέχνης. 

Ο μεγάλος Ιόλας, στην Liberation, 1984

Δεν το κάνει ποτέ (αφού ο θάνατος τον προλαβαίνει) και ο άγνωστος καλλιτέχνης αποφασίζει να μην εκθέσει ποτέ τη δουλειά του. Λίγο πριν πεθάνει όμως, πράγμα που έγινε πριν από μόλις δέκα ημέρες, αλλάζει τη διαθήκη του και αποφασίζει να χαρίσει όλα τα έργα του στον συνεχιστή του Ιόλα και στενότερο συνεργάτη/βιογράφο του, τον Νίκο Σταθούλη.

Το LIFO.gr μίλησε με τον κύριο Σταθούλη, σύμβουλο τέχνης και πρόεδρο του Ιδρύματος Ιόλα (Fondation privée des Amis d’Alexandre Iolas) και τον συνεργάτη του Ιδρύματος, επιμελητή εκθέσεων, σύμβουλο προσωπικών συλλογών και συντηρητή ιστορικών κτιρίων Μάξιμο Στεργίου προσπαθώντας να εκμαιεύσει πληροφορίες για τον καλλιτέχνη του οποίου έργα δεν έχει δει κανείς πλην του Ιόλα – ούτε καν ο μοναδικός κληρονόμος του άγνωστου καλλιτέχνη Ν. Σταθούλης που μας γνωστοποίησε ότι θα περάσει κάποιος καιρός μέχρι να καταλογογραφηθούν τα έργα και να σταλούν απ’ τις ΗΠΑ στην Αθήνα. 

Τα στοιχεία που συλλέξαμε είναι τα εξής:

F.V.

Ημερομηνία γέννησης: 11 Νοεμβρίου 1969

Ημερομηνία θανάτου : 19 Ιουλίου 2016

Τόπος γέννησης: Γενοβα, Ιταλία

Τόπος θανάτου: Νέα Υόρκη

Ο F.V. γεννήθηκε σε ένα χωριό έξω από την Γένοβα της Ιταλίας. Μεγάλωσε μέσα σε συντηρητικό περιβάλλον με την μητέρα του. Στην ηλικία των 4 χρόνων, έχασε τον πατέρα του σε ατύχημα.

Σε ηλικία 15 ετών εγκαταλείπει το σπίτι του σε μια προσπάθεια απαγκίστρωσης από το βαθιά συντηρητικό, Καθολικό σχολείο στο οποίο φοιτούσε.

Στις αρχές Ιουνίου του 1984, φτάνει στη Νέα Υόρκη κι η πόλη του δίνει τη δυνατότητα να εκφράζεται με ελευθερία, πράγμα που τον σοκάρει και τον ενθουσιάζει από την πρώτη στιγμή. Το πρωί εργάζεται στη λαχαναγορά του SoHo και το βράδυ μεθάει στα μπαρ της εποχής. Εκεί αρχίζει να γνωρίζει ανθρώπους της τέχνης και το ταξίδι στο μαγικό αυτό κόσμο αρχίζει…

Οι Keith Haring κι ο Jean-Michel Basquiat φωτογραφημένοι απ’ τον Andy Warhol. Μεθάει με τον Keith Haring, τον Jean Michel Basquiat και άλλες προσωπικότητες που διασκέδαζαν στο στούντιο/γραφείο του Andy Warhol, το ονομαστό Factory. Εκεί κάνει κρυφά και τα πρώτα του σχέδια/σκίτσα βρίσκοντας για πρώτη φορά το δικό του τρόπο έκφρασης.

Το 1986 γνωρίζει τον Αλέξανδρο Ιόλα ο οποίος βρισκόταν στο Factory για να δει την πορεία του «Μυστικού Δείπνου», του περίφημου έργου που έφτιαξε ο Warhol, μετά από παραγγελία του Ιόλα, για να παρουσιαστεί σε έκθεση στο Μιλάνο, απέναντι από τη Santa Maria delle Grazie, όπου βρισκόταν το αυθεντικό αριστούργημα του Ντα Βίντσι. 

Ο κρυφός καλλιτέχνης, που τα πρωινά εργαζόταν στη λαχαναγορά του SoHo, εμπιστεύεται τον Ιόλα, και δε χάνει την ευκαιρία να δείξει, για πρώτη φορά, τα έργα του, σε έναν άνθρωπο που θαύμαζε και εκτιμούσε βαθιά.

Ο Ιόλας εκπλήσσεται από τα έργα και του υπόσχεται πως θα του κάνει την πρώτη του έκθεση και πως σύντομα όλοι θα μιλούν για αυτόν. Έπειτα ο σπουδαίος γκαλερίστας και συλλέκτης επιστρέφει στην Αθήνα όπου αρρωσταίνει βαριά και έπειτα από λίγο καιρό βρίσκεται ξανά στην Νέα Υόρκη (όχι όμως για κάποια έκθεση αλλά δυστυχώς για να αφήσει την τελευταία του πνοή). 

Ο F.V πέφτει σε βαριά κατάθλιψη πιστεύοντας πως μαζί με τον Ιόλα πέθανε και η οποιαδήποτε πιθανότητα αναγνώρισης του έργου του.

 Για χρόνια δεν ζωγραφίζει απολύτως τίποτα.

Κλείνεται στον εαυτό του και σύντομα γίνεται αλκοολικός.

O Αλέξανδρος Ιόλας με τον Άντι Γουόρχολ και τον Νίκο Σταθούλη στο «Factory», Νέα Υόρκη, 1985.

Το 1993, o F.V. ερωτεύεται έναν Αμερικανό. Η σχέση αυτή του δίνει τη δύναμη να αφήσει το αλκοόλ και υπό άκρα μυστικότητα 6 χρόνια μετά να πιάσει και πάλι το πινέλο. Επί χρόνια δημιουργεί χωρίς σταματημό, όμως κανένας γκαλερίστας δεν τον εμπνέει τόσο ώστε να του δείξει τη δουλειά του. Για χρόνια εργάζεται ως ιδιωτικός υπάλληλος για το βιοπορισμό του. Όμως το πάθος του για την τέχνη παραμένει αμείωτο.

Η σχέση του περνάει κρίση, και το 2003 τελειώνει οριστικά. Από εκείνη τη περίοδο και μετά δημιουργεί τα πιο εντυπωσιακά του έργα και συνεχίζει να ζωγραφίζει ακατάπαυστα. Επηρεασμένος από τους πρώτους καλλιτέχνες  που γνώρισε και είχε ως πρότυπα σε όλη την διάρκεια της ζωής του φτιάχνει έργα με χαρακτηριστικό στοιχείο το δικό του ανθρωπάκι το οποίο ίσως να αποτελεί και το πορτραίτο του.

Φτάνουμε στο σήμερα. Σε ηλικία 46 χρόνων εμφανίζει καρκίνο στο συκώτι, και λίγους μήνες μετά, τον Ιούλιο του 2016 αφήνει στην οικία του στην Νέα Υόρκη την τελευταία του πνοή. 

Έργα του δεν παρουσιάστηκαν πότε.

Άφησε όμως μια διαθήκη στην οποία μοναδικός κληρονόμος και συνεχιστής του έργου του είναι ο στενότερος συνεργάτης – βιογράφος του Ιόλα, του ανθρώπου που εμπιστεύτηκε όσο κανέναν άλλο, ο Ν. Σταθούλης.

Περιμένοντας τους προσεχείς μήνες να δούμε επιτέλους τα έργα του F.V. για να καταλάβουμε γιατί εντυπωσίασαν τόσο πριν από 30 χρόνια τον Ιόλα, παρουσιάζουμε σε αποκλειστικότητα στο LIFO.gr την τελευταία του επιστολή, με την οποία επικοινώνησε με τον, ανυποψίαστο μέχρι τότε, μοναδικό κληρονόμο του στην Ελλάδα.

Πορτραίτο του Ιόλα από τον Άντι Γουόρχολ

Τα τελευταία λόγια του F.V.:

«Νίκο, εσύ είσαι ο άνθρωπος που ο Αλέξανδρος Ιόλας πίστεψε πως μπορείς να τον κρατήσεις αθάνατο. Ο μοναδικός άνθρωπος που είδε και σεβάστηκε τα έργα μου ήταν ο Αλέξανδρος Ιόλας. Και τώρα με το πλήρωμα του χρόνου μπορώ να σου εκμυστηρευτώ αυτές τις πληροφορίες.

Δυστυχώς κανείς σ’ αυτήν τη πόλη δεν είναι όπως ήταν εκείνος. Το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να τον ακολουθήσω, και με την σειρά μου να εμπιστευτώ και εγώ εσένα.

Τα 236 έργα μου. Τα πάθη μιας ολόκληρης ζωής αποτυπωμένα πάνω στους καμβάδες μου. Μαζί με τα έργα θα βρεις και τον catalogue raissone. Μόνο σου ζήτω μια χάρη.  Ποτέ μην αποκαλύψεις το πραγματικό μου όνομα. Θέλω όλοι να θυμούνται τον F.V ακριβώς όπως έζησε: Έναν βαρετό ιδιωτικό υπάλληλο και ένα σωστό μέθυσο. Όσο για εσένα, που ξέρεις όλη την αλήθεια, σου ζήτω να κάνεις παγκοίνως γνωστό το έργο μου.

Και ξέρεις κάτι… ονόμασέ με Azazel.

Άλλωστε όλοι έχουμε έναν δαίμονα μέσα μας.

Αυτός με βασάνιζε σ’ όλη μου τη ζωή. Μπορεί να πάρει επάξια και τη δόξα μου.

Νίκο σε φιλώ, και να θυμάσαι μην αφήνεις του δαίμονες να σε καθυποτάξουν. Είναι μαρτύριο η ζωή του καλλιτέχνη.

Καλό ταξίδι

Azazel…» 

2 Ιουνίου 2016, Νέα Υόρκη

Και η ιστορία συνεχίζεται…

Ανασύρθηκε από https://m.lifo.gr/articles/arts_articles/109272, τελευταία πρόσβαση στις 20/09/2020

O Δήμος Αγίας Παρασκευής ζητά την απόσυρση των αντικειμένων Ιόλα από τη δημοπρασία Sotheby’s στο Λονδίνο, lifo.gr – 17/05/2017

Μετά το αποκαλυπτικό δημοσίευμα του LIFO.gr, ο δήμαρχος Γιάννης Σταθόπουλος παρεμβαίνει πριν τη δημοπρασία της 25ης Μαϊου

Ένα από τα περιουσιακά στοιχεία του Ιόλα που θα δημοπρατηθούν στους Sotheby’s και προέρχεται από άγνωστη πηγή. Ο οίκος δημοπρασιών, αν και έχει δεσμευθεί ότι θα απαντήσει σχετικώς, μέχρι στιγμής δεν έχει κάνει κάποιο σχόλιο

Να αποσυρθούν τα 155 έργα τέχνης και πολύτιμα αντικείμενα της σπάνιας και για πολλά χρόνια εξαφανισμένης συλλογής του Αλέξανδρου Ιόλα, που πρόκειται να βγουν σε δημοπρασία, την Πέμπτη 25 Μαΐου, ζητάει από τον οίκο Sotheby’s στο Λονδίνο, ο Δήμαρχος Αγίας Παρασκευής Γιάννης Σταθόπουλος, μέχρι να διερευνηθεί η καταγγελία για κλοπή τους. Ο Δήμαρχος στη σχετική επιστολή του προς τους Sotheby’s ζητάει επίσης τη γνωστοποίηση στοιχείων των φερόμενων ως ιδιοκτητών των προς δημοπρασία έργων τέχνης. Το πλήρες περιεχόμενο της επιστολής του Δημάρχου έχει ως εξής:

O δήμαρχος Αγίας Παρασκευής Γιάννης Σταθόπουλος

«Αξιότιμε/ η κύριε /κυρία, Κατ’ αρχήν, σας ενημερώνουμε ότι η οικία του Αλεξάνδρου Ιόλα («Βίλλα Ιόλα»), στην Αγία Παρασκευή Αττικής, προάστιο της Αθήνας, όπου φυλασσόταν και εκτίθετο η συλλογή των έργων τέχνης του, έχει χαρακτηρισθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού, το έτος 1998, ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Με βάση τα καταγγελλόμενα στο Δήμο Αγίας Παρασκευής, έχει υποβληθεί μήνυση κατά αγνώστων ενώπιον των Εισαγγελικών Αρχών για κλοπή έργων τέχνης και αντικειμένων που φέρεται ότι βγαίνουν σε δημοπρασία. Παρακαλούμε να μας γνωστοποιήσετε εγγράφως τα στοιχεία των φερόμενων ως ιδιοκτητών των προς δημοπρασία έργων και αντικειμένων. Επιπροσθέτως, παρακαλούμε όπως αποσύρετε τα ως άνω έργα τέχνης μέχρι να διερευνηθεί από την Ελληνική Αστυνομία και τις Εισαγγελικές Αρχές σε συνεργασία με εσάς η ως άνω αναφερόμενη υπόθεση κλοπής τους

Παρακαλούμε να μας γνωστοποιήσετε εγγράφως τα στοιχεία των φερόμενων ως ιδιοκτητών των προς δημοπρασία έργων και αντικειμένων. Επιπροσθέτως, παρακαλούμε όπως αποσύρετε τα ως άνω έργα τέχνης μέχρι να διερευνηθεί από την Ελληνική Αστυνομία και τις Εισαγγελικές Αρχές σε συνεργασία με εσάς η ως άνω αναφερόμενη υπόθεση κλοπής τους. Το παρόν κοινοποιείται στο Υπουργείο Πολιτισμού προκειμένου να προβεί στις δέουσες ενέργειες».

Σημειώνουμε ότι στη μακρά λίστα της δημοπρασίας συμπεριλαμβάνονται έργα μεγάλων καλλιτεχνών όπως οι Πικάσο, Ντε Κίρικο, Ουόρχολ, Ντε Σεντ Φαλ, Μπράουνερ, Ματίς, Ερνστ, Τάκις, Πανιάρας, Ακριθάκης, Καρδαμάτης, προσωπικά αντικείμενα και κοσμήματα, αλλά και έπιπλα, χαλιά, ασημένια σερβίτσια, μπιμπελό και καθρέφτες. Δεδομένων των πολλών ερωτημάτων για την τύχη των αντικειμένων της βίλας Ιόλα στην Αγία Παρασκευή, αλλά και των καταγγελιών για κλοπή η απάντηση του οίκου στο ερώτημα του Δημάρχου για τα επί μέρους στοιχεία της προέλευσης των προς δημοπράτηση αντικειμένων αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. 

Ας σημειωθεί ότι το θέμα ανακίνησε πριν από μερικές μέρες το Lifo,gr, αναμένοντας ακόμη μία απάντηση από τον γνωστό οίκο δημοπρασιών στο Λονδίνο, κυρίως για το θέμα της προέλευσης των αντικειμένων της συλλογής… 

Ένα από τα έργα του Ιόλα που θα δημοπρατηθούν στους Sotheby’s και προέρχεται από άγνωστη πηγή. Ο οίκος δημοπρασιών, αν και έχει λάβει σχετική ερώτηση για την προέλευση και τους ιδιοκτήτες των αντικείμενων που θα βγουν σε δημοπρασία, μέχρι στιγμής δεν έχει κάνει κάποιο σχόλιο

Ανασύρθηκε από https://m.lifo.gr/now/culture/145092, τελευταία πρόσβαση στις 20/09/2020

«Alexandre Iolas, The Last Supper» στη Βίλα του Ιόλα, zougla.gr – 09/09/2020

«Alexandre Iolas, The Last Supper» στη Βίλα του Ιόλα

Ο Δήμος Αγίας Παρασκευής παρουσιάζει την παράσταση «Alexandre Iolas, The Last Supper» του  Χριστόφορου Αντωνιάδη βασισμένη στο βιβλίο του Νίκου Σταθούλη «Ιόλας» για τρεις μόνο παραστάσεις 18-19-20 Σεπτεμβρίου 2020 στη Βίλα του Ιόλα.

Ιούνιος 2014.

Η εγκαταλελειμμένη Βίλα Ιόλα ανοίγει, υπό την αιγίδα του Δήμου,για πρώτη φορά τις πύλες της στο κοινό έπειτα από 27 ολόκληρα χρόνια. Τα φώτα του σπιτιού ξανανάβουν και η παράσταση «Alexandros Iolas» για τη ζωή και το έργο του διάσημου μαικήνα της τέχνης, πραγματοποιείται στην κεντρική σάλα. Η αίθουσα γεμίζει ασφυκτικά για τέσσερις ημέρες. Ακολουθούν οι sold out παραστάσεις, στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης (2015), στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (2017) και στον προαύλιο χώρο της Βίλας Ιόλα (2018).

Σεπτέμβριος 2020.

Η Βίλα Ιόλα ανήκει πια στον Δήμο της Αγίας Παρασκευής. Οι εργασίες για τη δημιουργία ενός πολιτιστικού κοσμήματος θα αρχίσουν σύντομα. Προτού λοιπόν ηχήσουν τα κομπρεσέρ και τα τρυπάνια, ο Δήμος αποφάσισε να αποχαιρετήσει την τωρινή μορφή του σπιτιού και να γιορτάσει το ξεκίνημα της νέας εποχής για τη Βίλα Ιόλα με την πραγματοποίηση μιας ολοκαίνουριας παράστασης για τον Αλέξανδρο Ιόλα, με τίτλο, «Alexandre Iolas, The Last Supper».

Βράδυ.

Ένα μοναστηριακό τραπέζι στον κήπο με φόντο τις υστεροβυζαντινές κολώνες και τις επιτύμβιες πλάκες.
Ο Ιόλας οικοδεσπότης ενός σουρεαλιστικού δείπνου που παραθέτει σε ανθρώπους που σημάδεψαν τη διαδρομή του ( Κοτοπούλη, Μαξ Έρνστ, Γκάρμπο, Νουρέγιεφ, Θεοδώρα Ρούσβελτ, Γουόρχολ, Κοκτώ, Νίκη Στάϊφελ) αλλά και σε στιγμές της ζωής του, που έγραψαν πάνω του ανεξίτηλα.

Πρόσωπα και γεγονότα καταλαμβάνουν τις 12 καρέκλες.

Αποκαλύψεις, κρυμμένα μυστικά και πράξεις που άλλαξαν το ρου της τέχνης.
Χωρίς φόβο και με άπλετο πάθος.

Ο Μυστικός Δείπνος του Άντι Γουόρχολ, το τελευταίο έργο που δημιούργησε πριν το θάνατο του, αλλά και το τελευταίο έργο που οραματίστηκε και παρήγγειλε ο Ιόλας πριν το δικό του θάνατο,
ζωντανεύει.

Ταυτότητα της παράστασης:

Κείμενο – Σκηνοθεσία – Μουσική Επιμέλεια: Χριστόφορος Αντωνιάδης
Σκηνικά: Μαρία Καβαλιώτη
Ενδυματολογική επιμέλεια: Εύα Κανελάκη
Πρωτότυπη μουσική: Menex
Φωτισμοί: Ηρακλής Γεωργιάδης
Βοηθός Σκηνοθέτη:  Χριστιάνα Αντωνιάδου
Promo Photos: Alex.K
Σκηνοθεσία Trailer: D.R.E.A.M.E.R.S
Camera/Editing: Εβίτα Παπαναρέτου

Οργάνωση εκδήλωσης: Ισμήνη Στάμου (Γραφείο Δημάρχου)

Τις Κανελάκη, Θεοφιλάκου και Τσινάκη ντύνει η Erifili Nikolopoulou.
Τον Χριστόφορο Αντωνιάδη ντύνει o Prince Erotokritos.

Εμφανίζονται οι: Πέγκυ Κανελάκη, Αδαμαντία Θεοφιλάκου, Γιούλη Τσινάκη, Γιάννης Σέπε , Νικόλαος Δάμος, Γιάννης Τυροβολάς.

Στον ρόλο του Αλέξανδρου Ιόλα ο Χριστόφορος Αντωνιάδης

Info

Πρεμιέρα: Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου 2020

Ημερομηνίες παραστάσεων: Παρασκευή 18 & Σάββατο 19 & Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου   

Ώρα παράστασης:  9.00 μ.μ.
Διάρκεια παράστασης : 65’
Χώρος: Βίλα Αλέξανδρου Ιόλα, Δημοκρατίας 8
Τηλέφωνο επικοινωνίας: 2132004530

Είσοδος ελεύθερη

(Οι πύλες της Βίλας θα ανοίγουν στις 8.00μμ και θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας)

Ανασύρθηκε από https://www.zougla.gr/politismos/8eatro-politismos/article/alexandre-iolas-the-last-super-sti-vila-tou-iola, τελευταία πρόσβαση στις 20/09/2020

«Αλέξανδρος Ιόλας: Το εξέχον θήραμα του αυριανισμού», του Χρήστου Παρίδη – lifo.gr, 08/06/2020

Οι σημαντικότερες στιγμές της αμφιλεγόμενης και συνάμα επιδραστικής προσωπικότητας που πέθανε σαν σήμερα, το 1987.

Έχουν περάσει 33 χρόνια από τον θάνατο του Αλέξανδρου Ιόλα, ενός ανθρώπου που πέρασε από την ελληνική δημόσια ζωή, προκαλώντας τρομερή χλαπαταγή, απορρίφθηκε από την κυρίαρχη λογική, μυθοποιήθηκε από κάποιους, λαβώθηκε ανεπανόρθωτα από τον Τύπο, αγνοήθηκε από την πολιτεία κι έφυγε βαθιά απογοητευμένος από τους συμπατριώτες του.

Μια σημαντική προσωπικότητα της διεθνούς εικαστικής σκηνής που επηρέασε και εν μέρει καθόρισε τη σύγχρονη τέχνη και που οφείλαμε να του αποδώσουμε ανάλογες τιμές. Αντ’ αυτού, πολεμήθηκε λυσσαλέα.

Αλεξανδρινός, άφησε στα δεκαοκτώ του, το 1926, την οικογένειά του, παίρνοντας μαζί του δέκα χρυσές λύρες, τρεις συστατικές επιστολές του Κωνσταντίνου Καβάφη (για τον Παλαμά, τον Σικελιανό και τον Μητρόπουλο), μια υπέρμετρη φιλοδοξία και όνειρα μεγαλείου.

Τι ήθελε να γίνει δεν ήξερε πραγματικά: πιανίστας ίσως ή χορευτής. Η δεσποτική του γιαγιά τού είχε πει: «Πήγαινε στη Γερμανία ή τη Γαλλία, ποτέ στην Ελλάδα». Το ένστικτό της για την πατρίδα θα επαληθευόταν οικτρά μισό αιώνα αργότερα. Όμως, ο Κωνσταντίνος Κουτσούδης, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, ήθελε ν’ αποδράσει και ν’ ανοίξει τα φτερά του για να πετάξει όσο πιο μακριά γινόταν.

Μερικοί τίτλοι των εφημερίδων, ήταν: «Ο σάπιος Ιόλας και η σαπίλα των άλλων», «Υψηλή σαπίλα: Ασέλγειες και ναρκωτικά», «Καλός κόσμος και υπόκοσμος στην αγκαλιά του Ιόλα», «Γνωστοί Αθηναίοι σε όργια του Ιόλα. Παραπέμπονται για πορνεία – παιδεραστία». Ποιοι υπέγραφαν τα ρεπορτάζ; Εκτός από τον Μάνο Χάρη, ο Αιμίλιος Λιάτσος, η Αγγελική Νικολούλη, ο Άρης Πορτοσάλτε, ο Θοδωρής Δρακάκης αλλά και ο Γιώργος Μαύρος.

Οι απόπειρες του πατέρα του να τον φέρει πίσω και να γίνει βαμβακέμπορος δεν καρποφόρησαν. Η ζωή στην Αθήνα είχε μια γοητευτική ελευθερία. Άλλωστε ανήκε ήδη, ως προστατευόμενος, σε έναν κύκλο ξεχωριστό. Συναναστρεφόταν την Κοτοπούλη, ο Σικελιανός τον προετοίμαζε για τις Δελφικές Γιορτές και η Νέλλη Σεραϊδάρη τον φωτογράφιζε να χορεύει στον Παρθενώνα.

Αλλά σύντομα θ’ αποδρούσε ακόμα πιο μακριά. Έτσι βρέθηκε, εν έτει 1929, στο Βερολίνο, αυτήν τη φορά με μια επιστολή του Δημήτρη Μητρόπουλου προς τον σκηνογράφο της όπερας Πάνο Αραβαντινό.

Eκπάγλου καλλονής, πανέξυπνος, ταλαντούχος, κοσμοπολίτης, δεν χρειάστηκε πολύ για ν’ αναδειχτεί. Θριάμβευσε σχεδόν από την πρώτη στιγμή ως πρώτος χορευτής, απολαμβάνοντας συγχρόνως όλη εκείνη την τρέλα και την ελευθεριότητα του Μεσοπολέμου.

Η άνοδος του ναζισμού τον ανάγκασε σε νέο φευγιό για το Παρίσι, το οποίο θεωρούνταν διεθνές κέντρο του χορού. Εκεί συνδέθηκε με τον Πωλ Βαλερύ, ο οποίος τον επηρέασε καθοριστικά στον τρόπο σκέψης του, αλλά και με τον Αντρέ Μπρετόν, τον θεωρητικό του σουρεαλισμού. Αναπόφευκτα ήρθε σε επαφή με την τέχνη και τον μοντερνισμό.

Μια μέρα του 1931, περνώντας έξω από μια γκαλερί, έμεινε ενεός μπροστά σε έναν πίνακα του Ντε Κίρικο. Μπήκε μέσα, τον καπάρωσε και χρειάστηκαν πέντε χρόνια για να τον ξεπληρώσει. Μαζί κέρδισε και τη φιλία του ελληνοτραφούς Ιταλού ζωγράφου, με τον οποίο εντρύφησε στον κόσμο του πνεύματος.

Έτσι, άρχισε να γνωρίζει τους πάντες. Τον Ραούλ Ντιφί, που του έκανε το πορτρέτο, τον Κοκτώ, τον Πικάσο, τον Μπρακ, τον Μαν Ρέι και τον Μαξ Ερνστ.

Eκπάγλου καλλονής, πανέξυπνος, ταλαντούχος, κοσμοπολίτης, δεν χρειάστηκε πολύ για ν’ αναδειχτεί. Θριάμβευσε σχεδόν από την πρώτη στιγμή ως πρώτος χορευτής, απολαμβάνοντας συγχρόνως όλη εκείνη την τρέλα και την ελευθεριότητα του Μεσοπολέμου.

Το 1940 συνδέθηκε με τη Θεοδώρα Ρούσβελτ, εγγονή του Αμερικανού Προέδρου, η οποία τον «βάφτισε» Αλέξανδρο Ιόλα. Έστησαν ένα μπαλέτο κι έφυγαν για περιοδεία στη Βραζιλία. Έμειναν μαζί μέχρι το 1943 και λίγο μετά αποφάσισε να εγκαταλείψει τον χορό.

Με τη βοήθεια της φίλης του δούκισσας Μαρία ντε Γκραμόν άνοιξε το 1946 την πρώτη του γκαλερί στη Νέα Υόρκη, όπου παρουσίασε ατομικές εκθέσεις του Ρενέ Μαγκρίτ και του Μαξ Ερνστ, με τον οποίο τον συνέδεε μεγάλη φιλία και αλληλοεκτίμηση.

Το 1952 «ανακάλυψε» τον Άντι Γουόρχολ, κάνοντάς του την πρώτη έκθεση, μια σειρά εικονογραφήσεων διηγημάτων του Τρούμαν Καπότε. Από εκεί και μετά η πορεία ήταν μόνο ανοδική και θριαμβική.

Άνοιγε τη μία γκαλερί μετά την άλλη, ξεκινώντας με τη Γενεύη το 1963. Ακολούθησαν Παρίσι, Λονδίνο, Μιλάνο, Μαδρίτη, Βυρηττός. Ζει μυθιστορηματικά, ασκώντας τεράστια επιρροή στη σύγχρονη τέχνη. Ο ζωγράφος Γιώργος Λαζόγκας εξηγεί: «Τη δεκαετία του ’60 δημιουργείται μια γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ και ο Ιόλας σ’ αυτό το άνοιγμα πρωταγωνίστησε σε παγκόσμια κλίμακα».

Όλα αυτά τα χρόνια δεν ξέχασε ποτέ ούτε την οικογένειά του ούτε την Ελλάδα. Κάθε καλοκαίρι το περνούσε εδώ. Γύρω στο 1950, τον καιρό που συνεργαζόταν και προσπαθούσε να επιβάλλει τον Τσαρούχη στο εξωτερικό, γνωρίστηκε με τον Πικιώνη και του ανέθεσε να του κτίσει ένα σπίτι σε μια τοποθεσία που είχε εντοπίσει ανάμεσα σε αμπελώνες στην Αγία Παρασκευή.

Στην αρχή δεν ήταν παρά μια κάμαρα κι ένας χώρος για να στεγάσει κάποια έργα που έφερε μαζί του. Σταδιακά, το σπίτι μεγάλωνε για να μπορέσει να χωρέσει ολόκληρη τη συλλογή.

Το 1940 συνδέθηκε με τη Θεοδώρα Ρούσβελτ, εγγονή του Αμερικανού Προέδρου, η οποία τον «βάφτισε» Αλέξανδρο Ιόλα.

Για κάθε νέα άφιξη ορθωνόταν κι ένα νέο τμήμα, μέχρις ότου αναδύθηκε ένα ανάκτορο που στέγαζε μια εκπληκτική συλλογή, που όμοιά της δεν υπήρχε στην Ελλάδα. Ένα μοναδικό πάντρεμα αρχαίων ελληνικών, κυκλαδικών, βαβυλωνιακών αντικειμένων, ρωμαϊκών κολονών, βυζαντινών εικόνωνκαι έργα των ιδιοφυέστερων καλλιτεχνών του 20ού αιώνα.

Συχνά φιλοξενούσε ινκόγκνιτο σημαντικές προσωπικότητες, ενώ ήταν σαφές ότι εκεί σκόπευε να εγκατασταθεί στα γεράματά του. Απέναντι από το δικό του έκτισε και σπίτια για τις δυο αδελφές του, τη Νίκη και την Ηρώ – με την πρώτη είχε παθολογική σχέση.

Aρχές του ’70 ξεκίνησε συνεργασία με τη γκαλερί Ζουμπουλάκη. Στην ελληνική κοινωνία ήταν γνωστός σ’ έναν μικρό κύκλο καλλιτεχνών κυρίως. Είχε προβάλει ήδη διεθνώς τη δουλειά του Τσόκλη, του Παύλου, του Ακριθάκη, του Χατζηκυριάκου-Γκίκα και του γλύπτη που θεωρούσε τον σημαντικότερο της εποχής του, τον Τάκι.

Ήξερε πολύ καλά τη Μελίνα και τον Κακογιάννη, είχε βοηθήσει στη χρηματοδότηση της Στέλλας και ήταν στενός φίλος του Ταχτσή. Δεν έκρυβε καθόλου ότι ήταν ομοφυλόφιλος -το αντίθετο, μάλιστα- και διατεινόταν ότι οι Έλληνες ήταν οι καλύτεροι εραστές του κόσμου!

Με μερικούς συνδέθηκε ιδιαιτέρως, παίρνοντάς τους μαζί του στα ταξίδια του στις μεγάλες μητροπόλεις και στα μεγάλα πάρτι της διεθνούς αριστοκρατίας.

Η ελληνική κοινωνία, συντηρητική κι εσωστρεφής, δεν γνώριζε την ύπαρξή του και σε όσους είχαν ακούσει κάτι όλα αυτά φάνταζαν εξωφρενικά κι εξωτικά. Άρχισε να γίνεται γνωστός όταν ο Ζάχος Χατζηφωτίου άρχισε να προβάλλει στον «Ταχυδρόμο», στις περίφημες σελίδες του Ίακχου, τα πάρτι του. Από τον πρώτο κιόλας καιρό έγινε απίστευτο σούσουρο.

Οι εμφανίσεις του, εκκεντρικές κι εκκωφαντικές, με μανδύες χρυσοποίκιλτους, εσάρπες, γούνες, φαντεζί πουκάμισα και ακόμα πιο τρελής έμπνευσης παπούτσια, έκαναν πάταγο.

Η χλιδή που έβγαινε προς τα έξω ήταν κάτι πρωτόγνωρο. Οι εμφανίσεις του, εκκεντρικές κι εκκωφαντικές, με μανδύες χρυσοποίκιλτους, εσάρπες, γούνες, φαντεζί πουκάμισα και ακόμα πιο τρελής έμπνευσης παπούτσια, έκαναν πάταγο. Μύθοι άρχισαν να διαχέονται στην πόλη για πάρτι ανήκουστης ξετσιπωσιάς, με διασημότητες του πλούτου και του θεάματος να ζουν νύχτες ακολασίας.

Το ΠΑΣΟΚ κέρδισε τις εκλογές τον Οκτώβριο του 1981 και η Μελίνα έγινε «εφ’ όρου ζωής» υπουργός Πολιτισμού. Δυο χρόνια μετά ο Ιόλας παραχώρησε στην Όλγα Μπακομάρου μια συνέντευξη-ποταμό για τη «Γυναίκα». Και από κει άρχισε η μεγάλη κατρακύλα. Μίλησε με την έπαρση ενός αριστοκράτη και την υπεροψία ενός ηγεμόνα, απαξιωτικά για όλους και όλα.

Με πόζα σχεδόν θεατρική αποκαθήλωσε ολόκληρη την ελληνική κουλτούρα. Από τον Τσαρούχη, με τον οποίο εν τω μεταξύ είχε έρθει σε ρήξη, μέχρι τον Κουν και την ίδια τη Μελίνα. Ειρωνεύτηκε την «αλλαγή» του Ανδρέα, αλλά και απέναντι στον στενό του φίλο Κωνσταντίνο Καραμανλή, Πρόεδρο της Δημοκρατίας εκείνη την εποχή, ήταν περιπαικτικός. Ολοκλήρωσε την πολιτική του θέση, λέγοντας το αμίμητο «Η φτερού να μας κυβερνήσει»!

Οι Έλληνες σοκαρίστηκαν, δεν κατάλαβαν τι εννοούσε με το «ο Παρθενώνας ήταν μια μικρή έκφραση του 5ου αιώνα και της παρακμής του, ήταν γελοίος», όπως και με άλλες παραβολές του. Το χιούμορ του και ο κοσμοσπολιτισμός του, αντί να τους διασκεδάσει, τους εξαγρίωσε. Έτσι κι αλλιώς, δεν τους πολυπήγαινε αυτή η παρδαλή περσόνα. Γι’ αυτούς δεν ήταν ούτε μαικήνας, ούτε εμπνευστής μεγάλης τέχνης.

Η χλιδή που έβγαινε προς τα έξω ήταν κάτι πρωτόγνωρο. Στην φωτογραφία ένα από τα εντυπωσιακά δημοσιεύματα στον ξένο τύπο.
Εντυπωσιακά δημοσιεύματα στον ξένο τύπο.

Ήταν μια «κραγμένη», κάποιος που τον τοποθετούσαν στον απόπατο του βολεμένου συστήματος αξιών τους. Και τότε εμφανίστηκε ο άνθρωπος που πυροδότησε την απόλυτη εξόντωσή του.

Η τραβεστί με το ψευδώνυμο Μαρία Κάλλας, ένας άρρωστος ψυχικά άνθρωπος που, έχοντας εργαστεί δίπλα στον Ιόλα, αποφάσισε να τον εκδικηθεί, επειδή τον έδιωξε. Τον κατηγορούσε για παιδεραστία, αρχαιοκαπηλία και χρήση ναρκωτικών.

Με πρώτη και καλύτερη την «Αυριανή», την εφημερίδα που εξέφραζε εκείνη την εποχή τον πιο φαύλο και φασίζοντα λαϊκισμό, ξεκίνησε ένας ανελέητος πόλεμος εναντίον του Ιόλα με τους πλέον χυδαίους χαρακτηρισμούς.

Για χρόνια δεν περνούσε εβδομάδα που να μην ασχοληθεί μαζί του. Ίσως με κύριο στόχο τον Καραμανλή, καθώς ανάλογο πόλεμο είχε κηρύξει και στον άλλο του φίλο, τον Μάνο Χατζιδάκι. Την ακολούθησε σχεδόν ολόκληρος ο ελληνικός Τύπος, με τη συνδρομή δημοσιογράφων της προοδευτικής, κυρίως, παράταξης.

Μερικοί τίτλοι ήταν «Ο σάπιος Ιόλας και η σαπίλα των άλλων», «Υψηλή σαπίλα: Ασέλγειες και ναρκωτικά», «Καλός κόσμος και υπόκοσμος στην αγκαλιά του Ιόλα», «Γνωστοί Αθηναίοι σε όργια του Ιόλα. Παραπέμπονται για πορνεία – παιδεραστία».

Ποιοι υπέγραφαν τα ρεπορτάζ; Εκτός από τον Μάνο Χάρη, που το είχε αναγάγει σε προσωπική βεντέτα, ασχολήθηκαν, μεταξύ άλλων, και ο Αιμίλιος Λιάτσος, η Αγγελική Νικολούλη, ο Άρης Πορτοσάλτε, ο Θοδωρής Δρακάκης αλλά και ο Γιώργος Μαύρος. Ο Ιόλας, χωρίς να πολυκαταλαβαίνει, έδινε όλο και περισσότερη τροφή με όλο και πιο κραυγαλέες εμφανίσεις και δηλώσεις.

Ο διασυρμός αυτός έμελλε να τον αποδιοργανώσει κι εν τέλει να τον καταστρέψει. Οι Έλληνες καλλιτέχνες σταμάτησαν να τον παίρνουν τηλέφωνο, οι κοινωνικές επαφές περιορίστηκαν, άρχισε να έχει οικονομικό πρόβλημα. Είχε επίσης χαρίσει τις γκαλερί στους εραστές του, που τις διηύθυναν.

Η φίλη του Μελίνα αρνήθηκε να τον στηρίξει, αδιαφορώντας για την πρόθεσή του να κάνει δωρεά τη συλλογή του μαζί με το σπίτι του στο ελληνικό κράτος. Ένα βράδυ, βγαίνοντας από τη «Ζουμπουλάκη» στην πλατεία Κολωνακίου, κάποιοι που καθόντουσαν στη διπλανή καφετέρια άρχισαν να τον κράζουν «να τη, η γριά τσατσά». Αυτό δεν μπόρεσε να το ξεπεράσει για εβδομάδες.

Εντυπωσιακά δημοσιεύματα στον ξένο τύπο.
Εντυπωσιακά δημοσιεύματα στον ξένο τύπο.

Όλα αυτά την ίδια εποχή, πάνω κάτω, που η γαλλική δημοκρατία τον τιμούσε με το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής και η «Le Monde» κι η «Liberation» έγραφαν ύμνους γι’ αυτόν με αφορμή τη μεγάλη έκθεση της συλλογής της Ντομινίκ ντε Μενίλ, της οποίας ήταν δημιουργός. Ο ίδιος ο Ιόλας ξενάγησε στα εγκαίνια τον Μιτεράν και τον Ζακ Λανγκ.

Στη Θεσσαλονίκη, μια παρέα φωτισμένων φιλότεχνων, με προεξάρχουσα τη στενή του φίλη Μάρω Λάγια, προσπαθούσαν να βρουν χώρο να στεγάσουν το Μακεδονικό Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης, όπου θα τοποθετούσαν έργα τέχνης που θα τους δώριζε ο Ιόλας.

Η Μάρω Λάγια θυμάται: «Πήγαμε να βρούμε τον Καραμανλή σε μια δεξίωση και όταν του είπα “κύριε Πρόεδρε, ο Ιόλας θέλει να μας χαρίσει μια συλλογή του και δεν έχουμε χώρο”, εκείνος μου απάντησε στον ενικό “και τι θέλεις από μένα; Αν αυτός σου δώσει, κάτι εμένα να μου περάσεις χαλκά στη μύτη” κι έκανε και την κίνηση στη μύτη».

Τέτοιες συμπεριφορές δεν απέτρεψαν ούτε εκείνη ούτε την Κατερίνα ή τον Πέτρο Καμάρα, τον Γιάννη Μπουτάρη, το Γιώργο Λαζόγκα και τους υπόλοιπους απ’ το να κυνηγήσουν τον στόχο τους.

Τελικά, βρέθηκε ο Γιώργος Φιλίππου της Φίλκεραμ-Τζόνσον, ο οποίος τους παραχώρησε χίλια τετραγωνικά μέσα στο εργοστάσιό του κι έτσι ο Ιόλας πείστηκε να παραχωρήσει 48 έργα σημαντικών καλλιτεχνών όπως οι Τινγκελί, Νίκι ντε Σεν-Φαλ, Ρεϋνώ, Ράις, Μπράουνερ, Τάκι, Τσόκλη, Ακριθάκη και πολλοί άλλοι.

Τα εγκαίνια εντάχθηκαν στα Δημήτρια του 1984 και η Κατερίνα Καμάρα θυμάται ότι «ο πασοκικός δήμαρχος Μιχάλης Παπαδόπουλος ήθελε να βγάλουμε το όνομα του Ιόλα από την πρόσκληση τη στιγμή που ανοίγαμε έκθεση με τη συλλογή που μας είχε παραχωρήσει! Τέτοιος λαϊκισμός! Τελικά, κάναμε διπλές προσκλήσεις».

Στο Μακεδονικό Μουσείο σήμερα βρίσκεται το μόνο τμήμα της συλλογής Ιόλα που πρόλαβε να σωθεί στην Ελλάδα. Η Μάρω Λάγια, πάντως, λέει ότι όταν ο Ιόλας επέστρεψε από μια σοβαρή εγχείρηση καρδιάς που έκανε στην Αμερική και βρέθηκε μαζί του στην Αγία Παρασκευή, είδε τα περισσότερα δωμάτια άδεια.

«Η συλλογή χάθηκε πριν από τον θάνατό του. Η αδελφή του είχε προλάβει και είχε στείλει έξω ένα μεγάλο μέρος. Βλέποντας τους άδειους χώρους, μου είπε “παιδί μου, η σύγχρονη τέχνη πάει μπροστά, θα πάρουμε καινούργια”. Αλλά ούτε εμάς μας ήθελε η Νίκη. Προσπαθούσε να αποτρέψει τη δωρεά».

Με τη Νίκη Στάιφελ είχε μια σχεδόν αρρωστημένη σχέση. Ενώ λάτρευαν ο ένας τον άλλον, καθημερινά βίωναν δραματικές συγκρούσεις. Κανένας δεν τολμούσε να τα βάλει μαζί της, αλλά ούτε και να πει κάτι εναντίον της στον ίδιο.

Η γκαλερίστα Ελισάβετ Λύρα, η οποία σχετιζόταν από παιδί, λόγω του συλλέκτη πατέρα της, με τον Ιόλα, λέει «πάντως, μην ξεχνάμε ότι η Νίκη τον βοήθησε και με τους γάμους της… Αλλά τι συζητάμε τώρα, ο Ιόλας ήταν bigger than life. Εγώ του χρωστάω τα πάντα. Αισθανόταν την τέχνη εκατό φορές περισσότερο από όλους μας. Ξέρεις πόσο σημαντικός άντρας ήταν ο Ιόλας; Όταν οργάνωσα στο Βυζαντινό Μουσείο την έκθεση “Warhol Icon”, εντόπισα μια συνέντευξη στο “Flash Art”, όταν ετοίμαζαν οι δυο τους τον “Μυστικό Δείπνο” στο Μιλάνο. Ρωτάει ο δημοσιογράφος τον Γουόρχολ “Γιατί επιλέξατε να ζωγραφίσετε τον Μυστικό Δείπνο;” και απαντάει “Γιατί ο Ιόλας μου είπε να το κάνω”. Λίγο καιρό μετά πέθαναν και οι δυο».

Κατά τη Μανίτα Χατζηφωτίου, σύμβουλο έργων τέχνης, «μετά τον θάνατό του, πολλοί μεγάλοι καλλιτέχνες, εδώ και στο εξωτερικό, έμειναν στάσιμοι, σταμάτησαν να έχουν έμπνευση. Ενώ, σ’ ό,τι έβαζε εκείνος το χέρι του, γινόταν χρυσό». Η ίδια φωτίζει μια άλλη πτυχή.

«Ήθελε να βάλει ένα παιδάκι στο Κολέγιο Αθηνών με την προϋπόθεση να δεχτούν κάποια έργα δωρεά. Κάποιο μέλος του διοικητικού συμβουλίου έδωσε μάχη, ώστε να μη δεχτούν».

Η εγκαταλελημμένη βίλα Ιόλα. Οταν ο Ιόλας μεταφέρθηκε ως ασθενής στη Νέα Υόρκη οι γείτονες έβλεπαν τα φορτηγά να φορτώνουν μεγάλα κιβώτια.
Μέσα στο σπίτι το πλιάτσικο θύμιζε εκείνο της Μαντάμ Ορτάνς στον Ζορμπά.

Πέντε μήνες πριν από τον θάνατό του, ο Ιόλας έδωσε το παρών στον13ο τακτικό ανακριτή για την υπόθεση αρχαιοκαπηλίας. Οκτώ χοντρόδετα ντοσιέ αποδείκνυαν την προέλευση όλων των αντικειμένων. Ο ανακριτής τον διαβεβαίωσε ότι θεωρούσε την υπόθεση λήξασα και ότι το μόνο που έπρεπε να κάνει ήταν να αποκαταστήσει το όνομά του στον Τύπο. Ουσιαστικά, ήταν σαν να είχε επαναπατρίσει 2.500 αρχαία.

Ο Λαζόγκας προσθέτει επ’ αυτού: «Δεν βρήκαμε καμία συμπαράσταση από κανέναν δημοσιογράφο. Ο “αυριανισμός” είχε τρομερή δύναμη. Η Ελλάδα αδυνατούσε ακόμα να αντιληφθεί τα ανοίγματα της σκέψης και της αισθητικής, έτσι ώστε η παρέμβαση του Ιόλα να αποδώσει.

Ο χώρος της τέχνης, που εγώ τον τοποθετώ πριν και μετά τον Ιόλα, έχασε πολλά εξαιτίας της κακής αντιμετώπισής του. Γιατί ήταν μια πολύπλευρη φυσιογνωμία και βαθύτατος γνώστης της τέχνης, με παγκόσμια εμβέλεια».

Ο Ιόλας μεταφέρθηκε στη Νέα Υόρκη ως ασθενής με AIDS. Η Νίκη διορίστηκε διαχειρίστρια της περιουσίας του. Οι γείτονες έβλεπαν τα φορτηγά να φορτώνουν μεγάλα κιβώτια. Μέσα στο σπίτι το πλιάτσικο θύμιζε εκείνο της Μαντάμ Ορτάνς στον Ζορμπά. Άνθρωποι της αυλής του και η Νίκη τραβούσαν από τα χέρια ο ένας του άλλου χαλιά, ρούχα, έπιπλα Αναφέρθηκαν διαρρήξεις. Τόσο η συλλογή όσο και η γκαρνταρόμπα του λεηλατήθηκαν.

Τα αρχαία φυγαδεύονταν στο απέναντι σπίτι και κούτες έφευγαν ως οικοσκευή με προορισμό την κόρη της Σύλβια ντε Κουέβας στην Αμερική. Φυσικά, προτού τεθεί θέμα φόρου κληρονομιάς. Κάποιες κατασχέθηκαν στην αποθήκη της μεταφορικής εταιρείας.

Τόσο η συλλογή όσο και η γκαρνταρόμπα του λεηλατήθηκαν.

Ο Ιόλας απεβίωσε στις 8 Ιουνίου 1987. Το μεγάλο ερωτηματικό παραμένει. Τι απέγιναν τα 10.000 έργα τέχνης; Σε ποιων τα χέρια κατέληξαν; Η πολιτεία, βέβαια, είχε κάνει ό,τι μπορούσε για να χάσει τη δωρεά. Η χώρα που είχε λατρέψει και στην οποία δώριζε τη συλλογή-έργο ζωής του για να δημιουργηθεί ένα κέντρο τέχνης είχε σχεδόν εκδικητικά αρνηθεί να πραγματοποιήσει το όραμά του.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο LIFO.gr το 2012. 

Ανασύρθηκε από https://m.lifo.gr/articles/portreta_articles/195970/aleksandros-iolas-to-eksexon-thirama-toy-ayrianismoy?fbclid=IwAR0O7CKh5iXr-VwB6ef9a6CYCnpMRjz5TRoGAyqWa8U6Qcip9KyuAvHnep0, τελευταία πρόσβαση στις 20/09/2020

«Eγώ, ο Ιόλας». Aπό τον Κωστή Παπαγιώργη – lifo.gr, 20/06/2012

Η μυθιστορηματική ζωή του Έλληνα συλλέκτη από την Αθήνα στις μητροπόλεις του κόσμου και από την παγκόσμια καταξίωση στην «εγχώρια» διαπόμπευση.

Lester, Iolas and Catherine Guinness, 29 Mαρτίου 1979. Φωτ.: Andy Warhol

Το καλοκαίρι του 1940 ένας Ιταλός φίλος του μετέπειτα Έλληνα συλλέκτη τον πήγε στο κτήμα του Ρούσβελτ, του Προέδρου της Αμερικής, διότι η εγγονή του Θεοδώρα ήθελε να γίνει χορεύτρια. Ο Ιόλας έζησε έναν έρωτα μαζί της, τη συναναστράφηκε μερικά χρόνια, την αρραβωνιάστηκε, αλλά όταν άρχισαν οι αντιδράσεις του προεδρικού κύκλου, για να αποφύγουν το σκάνδαλο, οι δύο νέοι χώρισαν. Πάντως, στην εγγονή όφειλε τον αναβαπτισμό του – από Κωνσταντίνος Κουτσούδης, γεννηθείς στην Αλεξάνδρεια, έγινε ο παγκοσμίως γνωστός Αλέξανδρος  Ιόλας. Η αλεξανδρινή του ρίζα και η μεγαλοαστική του καταγωγή προφανώς αποτέλεσαν ισχυρό παράγοντα για την κατοπινή του σταδιοδρομία.

Στην Αθήνα σπούδασε χορογραφία με τον Βάσο και την Τανάγρα Κανέλλου και, με τη βοήθεια του Δημήτρη Μητρόπουλου, πήγε στο Βερολίνο για σπουδές, όπου τελικά αναδείχτηκε σε πρώτο χορευτή στο Λυρικό Θέατρο του Σάλτσμπουργκ. Τότε ακριβώς άρχισε και η συλλεκτική του μανία για τη ζωγραφική, οι φιλίες με διάσημους καλλιτέχνες σαν τον Ντε Κίρικο, το άνοιγμα εκθέσεων σε μεγάλες πρωτεύουσες (Νέα Υόρκη, Παρίσι, Ρώμη, Βερολίνο, Γενεύη, Μιλάνο, Μαδρίτη, Βηρυτό) και, πάνω απ’ όλα, το θυελλώδες μεσουράνημα του φαινομένου «Ιόλας». Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αναδείξει ο Νίκος Σταθούλης, επιστήθιος φίλος του συλλέκτη κι επιλεγμένος βιογράφος του. Η μορφή που έδωσε στο βιβλίο είναι, θα λέγαμε, μια μακροσκελής συνέντευξη τριακοσίων σελίδων, η οποία παρακολουθεί την πορεία του Ιόλα σε όλες τις φάσεις της ζωής του.

Ένα από τα ανεξήγητα της νεανικής ζωής του είναι, βέβαια, η εγκατάλειψη του χορού.

Ο ίδιος παρατηρεί: «Η ζωή με τους χορευτές είναι το χειρότερο πράγμα. Πολύ σπάνια έχουν ανατροφή. Έτσι, το 1944 χόρεψα για τελευταία φορά. Ως τότε ποτέ δεν είχα πάψει να αγοράζω έργα τέχνης, κοσμήματα, πίνακες, γούνες, ταπισερί. Μου άρεσαν πολύ τα παλιά πράγματα. Αλλά ένας πίνακας του Ντε Κίρικο με έκανε το 1931 να ανακαλύψω τη μοντέρνα τέχνη, αυτή που πήγαινε στον σουρεαλισμό, αυτή που λατρεύω». Ένας άνθρωπος που για να χαρακτηρίσει την Τζάκυ Ωνάση έλεγε πως «το πρόσωπό της παίρνει το χρώμα της φράσης που λέει» ασφαλώς δεν στερείται γούστου. Το βασικό ένστικτο του Ιόλα ήταν η εκρηκτική διασημότητα πάση θυσία, η παγκόσμια φήμη, η συναναστροφή θρύλων από κάθε κοινωνική ομάδα, το μεγάλο όνομα, η αίγλη με κοινωνικό αντίκρισμα, η φήμη και το κοσμικό αίνιγμα. Ζώντας πάντα μέσα σε ένα δίκτυο διαθρυλούμενων ατόμων, πολιτικών, καλλιτεχνών, ανθρώπων του πλούτου αλλά και των γραμμάτων, δεν δανειζόταν απλώς δόξα αλλά ανήκε δικαιωματικά σ’ έναν λαό «εκλεκτών» και αδιαφιλονίκητων σταρ. Χωρίς μικροψυχία, οφείλουμε να παρατηρήσουμε ότι ο Ιόλας δεν ήταν δημιουργός, δεν «γεννούσε» κάτι, απεναντίας το ανακάλυπτε, του πρόσφερε προστασία και διασημότητα, το καθιστούσε παγκόσμια ανακοίνωση και φυσικά συνέδεε το όνομά του με τη συντροφιά των ζωγράφων. Εξάλλου, μπορεί να μη ζωγράφιζε, ωστόσο αντιμετώπιζε τον εαυτό του ως ένα είδος έργου τέχνης. Είχε μυθική γκαρνταρόμπα, συντηρούσε αμέτρητα κοστούμια, γούνες, υποκάμισα, με έκδηλη την πρόθεση να μην έχει ψεγάδι – όντας ο φύλακας άγγελος της γκαλερί που στέγαζε τον μύθο της ομορφιάς. Μπορεί, βέβαια, να δανειζόταν δόξα από δεύτερο χέρι, αλλά, προάγοντας τον εαυτό του σε κοινωνικό φαινόμενο, άφηνε να εννοηθεί ότι κάτι από Ιόλα υποκρύπτεται σε όλα. Ο ίδιος ήθελε να είναι -και ήταν ενίοτε- ένα ένσαρκο αριστούργημα. «Η τέχνη δεν έχει λόγια. Τα λόγια δεν έχουν καμιά σχέση με την τέχνη. Αυτό είναι το μυστικό της. Την αφήνεις να σε μαγέψει. Είναι λάθος να είσαι έξυπνος και να μιλάς με γνωματεύσεις. Όταν το κάνεις αυτό, απλά γίνεσαι βαρετός. Το να μιλάς για την τέχνη μου φαίνεται πως είναι ο καλύτερος τρόπος για να ξεκινήσει ένας καβγάς»!!!

Οι ιδιοφυείς νέοι της ελληνικής περιφέρειας -ο Ωνάσης κυρίως και ο Ζάπας- θαυμάστηκαν για το κερδοσκοπικό τους δαιμόνιο, με τη διαφορά ότι το δαιμόνιό τους αφορούσε τα λεφτά, μονάχα τα λεφτά, ενώ ο Ιόλας ήταν αποφασιστικά στραμμένος προς την τέχνη. Οι εφοπλιστές ήταν φορτηγατζήδες του πελάγους, αγόραζαν «μαούνες» και τις γέμιζαν δολάρια, αντίθετα ο Αλεξανδρινός είχε ανέβει άλλη κλίμακα.

Ήταν προστάτης της ομορφιάς, πράκτορας του καλού γούστου, οπότε, βασιλικά ντυμένος,πίστευε ότι σωζόταν κι αυτός μαζί με τις εκθέσεις του και τις συλλογές του. Άλλωστε, δενείναι τυχαίο ότι οι συλλογές του προέβαλλαν έργα ζωγραφικής και γλυπτικής, έργα, με άλλα λόγια, που τα βλέπει κανείς συνοδευόμενος από άλλους ή ακούγοντας τον σχολιασμό των ειδημόνων. Για να το πούμε απλά: ό,τι έκανε ο Ιόλας απαιτούσε συντροφιά, παρουσία μαρτύρων, κοινωνικότητα. Η απόλαυση των πινάκων θύμιζε πανάκριβο πάρτι, μάζωξη διασήμων, τρελό πανηγύρι κοσμικότητας. Με μια βόλτα σ’ ένα μοντέρνο μουσείο μαθαίνεις πάρα πολλά για τη μοντέρνα τέχνη. Αντίθετα, με τα βιβλία τα πράγματα είναι διαφορετικά.

Γι’ αυτό δεν ήθελε να τον σταμπάρουν ως Έλληνα ή Αιγύπτιο – εκείνο που τον ενδιέφερε ήταν το κέντρο του κόσμου. Τέτοια ήταν η Αλεξάνδρεια στις μέρες του. Ήταν το κέντρο του κόσμου. Απόλυτα ελληνική, είχε ελληνικά σχολεία, ελληνικά νοσοκομεία, ελληνικά γυμναστήρια, ελληνικές φυλακές, ελληνικά νεκροταφεία. Πώς να πιστέψει, λοιπόν, στις εθνότητες ο Ιόλας, άνθρωπος με 100 διαβατήρια; Διόλου παράξενο το γεγονός ότι υμνεί την παρουσία ατόμων σαν τον πρίγκιπα Φέλιξ Γιουσούποφ, τον άνθρωπο που ξεπάστρεψε τον διαβόητο Ρασπούτιν.

Γιατί διαλέξατε να επιστρέψετε στην Ελλάδα, Ιόλα;

– Γιατί οι Έλληνες είναι καταπληκτικοί εραστές. Κανένας εραστής στον κόσμο δεν τους

ξεπέρασε!»

Η ιδιομορφία, όσον αφορά τον έρωτα, δεν ήταν μια κρυφή πτυχή της ζωής του Ιόλα. Ο«ελληνικός έρως» διαπότιζε τη ζωή του, την ενέπνεε, δεν επρόκειτο μόνο για την περιβόητη «πουστιά», απεναντίας ήταν η ποίηση της ύπαρξής του, ο προσανατολισμός του στην ηδονή και τη χαρά. Μ’ έναν λόγο, άνευ της εμπλοκής του με τους άνδρες ο ίδιος δεν υπήρχε. Επιζητούσε την κοινωνική αποδοχή επιστρέφοντας στην Ελλάδα; Προφανώς ναι, ωστόσο πίστευε ότι «ζωή χωρίς εχθρούς δεν έχει μυστήριο». Η συνέντευξη που έδωσε στην Όλγα Μπακομάρου αποκαλύπτει τους φόβους του για την ντόπια κοινωνία και συνάμα την περιφρόνησή του για διάσημους και άσημους.

Τον εαυτό του τον λογάριαζε ως άτομο υπεράνω κριτικής, διότι ήταν ο υπερ-διάσημος Ιόλας, αυτος που ό,τι άγγιζε γινόταν χρυσάφι. Όταν τον ρωτούν για τα πολιτικά πράγματα, απαντά με αλαζονεία: «Η φτερού να μας κυβερνήσει».

Παραδόξως πώς, ό,τι στο εξωτερικό ήταν θαυμαστή ιδιότητα στο ελληναριό δεν πέρναγε. « Ήταν συναρπαστική η ζωή μου! Ήταν συναρπαστικό για μένα να γνωρίσω όλους αυτούς τους διάσημους καλλιτέχνες και να γίνω φίλος τους. Είχα τη χαρά να με τιμήσουν με τη φιλία τους. Να με βάλουν στον εσωτερικό τους χώρο. Δεν είναι λίγο αυτό…». Όντως δεν είναι, μόνο που ως νόμισμα που «κόπηκε» στο εξωτερικό, στην Ελλάδα της δραχμής δεν περνούσε.

Ο ίδιος δήλωνε ατόφιος Έλλην της διασποράς, αλλά δεν ανεχόταν καμιά ομοιότητα με τους Έλληνες που γνώρισε στο εξωτερικό.

«Για τον Φασιανό τι γνώμη έχετε;». «Αχά, Θεέ μου, μη με τυραννάτε! Απαίσιος είναι».

«Μα, εσείς τον βοηθήσατε να επιβληθεί…».

«Τον είδα φτωχό στο Παρίσι. Με πήγαινε σε κάτι ελληνικά εστιατόρια εκεί πέρα, μ’ άρεσε η ζωή που μου έδειχνε. Ασήμαντοι Ελληνες, μικρούληδες, φτωχούληδες, είχαν ενδιαφέρον για μένα. Τους εκατομμυριούχους και τους δισεκατομμυριούχους τους είχα γνωρίσει. Αυτό που έκανα για τον Φασιανό δεν το έκανα γιατί ήταν μεγάλος καλλιτέχνης. Το έκανα γιατί ήταν Έλληνας και για να του δώσω βοήθεια. Και με αυτό τι έγινε; Έγινε μεγάλος καλλιτέχνης ο Φασιανός; Μπόρεσα να τον κάνω μεγάλο εγώ; Χειρότερος έγινε…».

Με αυτό το κριτήριο αντιμετωπίζει ο Ιόλας τους πάντες: από τον Καραμανλή και τη Μελίνα ίσαμε τον Παπανδρέου και τον Τσαρούχη.

Γενικά, η επάνοδός του στην Αθήνα ήταν μεγάλη καταστροφή. Μιλάμε για την εποχή του

αυριανισμού, για την άνοδο του Ανδρέα, για τη μετα-χουντική Ελλάδα. Το παλάτι που έχτισε στην Αγία Παρασκευή για να στεγάσει όλα τα έργα των συλλογών του τάχιστα έγινε βίλα των οργίων. «Όλη η πολιτική, καλλιτεχνική και κοινωνική σαπίλα τραπεζωνόταν στο ανάκτορο του Ιόλα», έγραφαν οι εφημερίδες. «2.000 ντόπιες και ξένες προσωπικότητες μάζεψε ο ανώμαλος αρχαιοκάπηλος στο Γεύμα του Αιώνα» κ.λπ.

Βέβαια, αυτός ο Έλλην του εξωτερικού –που ήταν ένας από τους δέκα ιδρυτές του Κέντρου «Ζωρζ Πομπιντού»- είχε εγκαινιάσει το Μακεδονικό Κέντρο Σύχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη, αλλά για τη βδελυρή δημοσιογραφία όλα αυτά έζεχναν κραιπάλη, ναρκωτικά, ομοφυλοφιλία και παλιανθρωπιά. Ο εισαγγελέας θα κάνει αγωγή στον Αλέξανδρο Ιόλα για παράβαση του νόμου περί ναρκωτικών, για ακολασία με νεαρούς άνδρες, για κερδοσκοπικά κίνητρα, παράνομη εμπορία αρχαιοτήτων. Ο Ιόλας ξεσπούσε: «Τους πούστηδες, εμένα να καταντήσουν έτσι!»

Στις 8 Ιουνίου 1987, ο Ιόλας άφησε την τελευταία του πνοή στη Νέα Υόρκη, προσβεβλημένος από τον ιό του AIDS. H αδελφή του Νίκη Στάινφελ ζήτησε να καεί. Η τέφρα του έφτασε, λίγες μέρες μετά, κρυφά και ετάφη στο νεκροταφείο της Αγίας Παρασκευής, σε έναν τάφο που είχε παραχωρήσει ο δήμος για τους ευεργέτες. Στην κηδεία του δεν παρευρέθηκε κανείς. Είχε δώσει ρητή εντολή η αδελφή του «όποιος πλησιάσει το νεκροταφείο, να εκδιωχθεί».

Ανεσύρθει από https://m.lifo.gr/mag/features/3292, τελευταία πρόσβαση στις 21/09.2020

«Αλέξανδρου Ιόλα, Η ζωή μου» – Δέσποινα Ζευκιλή , athinorama.gr, αναδημοσίευση από jigi art Νίκος Σταθούλης, 19/3/2012

Με αφορμή την ημέρα γέννησης του Αλέξανδρου Ιόλα (25 Μαρτίου) και 25 χρόνια μετά το θάνατό του ετοιμάζεται να κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Οδός Πανός η βιογραφία του από το Νίκο Σταθούλη, ο οποίος μας μίλησε για το εγχείρημα και τη σχέση του με το συλλέκτη. «Το πρώτο βιβλίο το οποίο είχε κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις «Νέα Σύνορα Α. Λιβάνης, το 1994, με τίτλο «Αλέξανδρος Ιόλας», επτά χρόνια από τον θάνατο του συλλέκτη ήταν μια περίληψη του τωρινού. Τώρα 25 χρόνια μετά, βγαίνει το πραγματικό. Όπως ακριβώς είχαμε συμφωνήσει με τον Ιόλα. Το βιβλίο αποτυπώνει έναν περίπατο μαζί με τον Αλέξανδρο Ιόλα, ο οποίος ξεκίνησε το 1983 στους κήπους του σπιτιού του και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Μου μιλάει για τους έρωτές του, τους καλλιτέχνες του, την οικογένειά του, την Ελλάδα που λάτρεψε και η οποία τον τσάκισε. Μου μιλούν οι φίλοι του, οι αγαπημένοι του, και οι άνθρωποι της τέχνης οι οποίοι τον γνώρισαν. Μιλώ για τα ταξίδια μας στις πρωτεύουσες του κόσμου και για τις αγωνίες του στα ατελιέ των καλλιτεχνών του, όταν μοιραζόταν την ίδια χαρά της δημιουργίας μαζί τους. Μιλώ για την εποχή του διασυρμού του, καθώς υπήρξε ο ίδιος ένα ανεπανάληπτο θύμα του Τύπου σε μια εποχή που ο λαϊκισμός αποτελούσε την κύρια μορφή διαπαιδαγώγησης του ελληνικού λαού. Το υλικό της βιογραφίας περιλαμβάνει φωτογραφίες του, επιστολές των καλλιτεχνών του, κείμενα από το ημερολόγιο του, επιστολές προσωπικοτήτων της τέχνης, αποκόμματα του Τύπου της εποχής καθώς και ένα ευρύτερο υλικό το οποίο μου παρέδωσε ο ίδιος. Τον Αλέξανδρο Ιόλα τον γνώρισα στα τελευταία χρόνια της ζωής του. Ο ίδιος με επέλεξε για βιογράφο του. Κρατώ από τον ίδιο τη σπανιότητα της φιλίας του η οποία παραμένει πιο σπάνια και από το πιο πολύτιμο κόσμημα.. Αλλά και την αγάπη του για την Ελλάδα κρατώ, καλύτερα να πω το πάθος του, μόνο που πέθανε πικραμένος… Ήταν αδικημένη προσωπικότητα στη χώρα του καθώς διασύρθηκε όσο κανένας έλληνας σ’ αυτόν τον τόπο, την ίδια στιγμή που η Γαλλική προεδρία τον τιμούσε με τον μεγαλόσταυρο τιμής για την προσφορά του στις τέχνες. Η βιογραφία του θα συμβάλει στην αποκατάσταση της μνήμης ενός ανθρώπου για τον οποίο πλέον μιλάει η ίδια η ιστορία της τέχνης του εικοστού αιώνα. Ο Ιόλας εξακολουθεί να μας ενδιαφέρει γιατί με την παγκόσμια ικανότητά του για τη Τέχνη, έστησε εδώ, σάυτή τη χώρα, το μαυσωλείο του. Με ένα στόλο μοναδικών έργων τέχνης και με διεθνές καλλιτεχνικό πλήρωμα, ήρθε και άραξε στο λιμάνι, την Αγία Παρασκευή. Μας ενδιαφέρει γιατί εδώ δεξιώθηκε τους μέλλοντες δημίους του. Στη χώρα μας είναι εύκολο. Η ηθικολογία είναι γενικευμένο και ριζωμένο αίσθημα. Ο καθένας μας είναι χωροφύλακας, εισαγγελέας, δικαστής και δήμιος. Πράγμα που διευκολύνει τα πάντα.» Δέσποινα Ζευκιλή dzeykili@athinorama.gr

Ανασύρθει στις 28/5/2020 από http://jigiart.blogspot.com/2012/03/blog-post_19.html

ΣΤΑ ΕΡΕΙΠΙΑ ΕΝΟΣ ΘΡΥΛΟΥ Βίλα Ιόλα Πρόσκληση σε πάρτι εκατομμυρίων, φαντασμάτων και ερωτηματικών – Γιάννης Μπογιόπουλος, Ελευθεροτυπία, αναδημοσίευση από jigi art Νίκος Σταθούλης, 21/2/2012

ΚΕΙΜΕΝΟ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΟΓΙΟΠΟΥΛΟΣ (boyio@enet.gr) |
Λένε ότι ο δρόμος για την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις.
Στην Αγ. Παρασκευή αυτές περισσεύουν και εξαιτίας τους ένας μοναδικός χώρος, που θα μπορούσε να είναι στολίδι για την πόλη ως πολιτιστικό κέντρο, κινδυνεύει να γίνει -τι πρωτότυπο!- μπετόν. Η ιστορία θα ήταν άλλη μία από τις αμέτρητες που αφορούν την τύχη των ελεύθερων χώρων, όμως αντίθετα με άλλες, όπου για να δεθεί το δράμα υπάρχει ο ρόλος του «κακού», εδώ δεν βρήκαμε κανέναν. Ολοι συμφωνούν ότι η βίλα Ιόλα πρέπει να δοθεί στους πολίτες ως δημόσιο αγαθό. Αλλά ώς εκεί. Στα λόγια. Χρειάζεται μεγάλη φαντασία για να δεις το «παλάτι», το «μέγαρο», όπως το περιέγραφαν δύο δεκαετίες πριν, σε αυτό το κτίριο πίσω από τη βρόμα και την εγκατάλειψη. Το μόνο που εντυπωσιάζει αρχικά είναι το μέγεθος – 1.760 τ.μ. το διώροφο σπίτι και 6,7 στρμ. ο κήπος. Εκεί που θρονιάζονταν περίβλεπτα γλυπτά τώρα φυτρώνουν αγριόχορτα και στους τοίχους, στη θέση αριστουργημάτων ζωγραφικής, αυθαδιάζει το γκράφιτι. Οι εσωτερικοί χώροι προκαλούν θλίψη με τη γυμνότητά τους. Η κουζίνα έχει σημάδια από φωτιά. Μια πυρκαγιά παραλίγο να το αφανίσει πριν από λίγα χρόνια. Τίποτα κινητό δεν έχει μείνει, μόνο κάτι παλιά περιοδικά και σκισμένες αφίσες. Κουρέλια. Μετά το θάνατο του Ιόλα, το 1987, οι λεηλασίες γίνονταν κατά κύματα. Πίνακες, χαλιά, γλυπτά, πολυέλαιοι σηκώθηκαν με καμιόνια. Δεν περίμεναν καν να πεθάνει. Η πρώτη λεηλασία, προφανώς από κάποιους του κύκλου του, έγινε ενώ ο συλλέκτης ήταν ετοιμοθάνατος σε νοσοκομείο της Ν. Υόρκης. Από τη συλλογή με τα 11.000 έργα ένα μέρος πήραν οι κληρονόμοι του, αργότερα πωλήθηκε σε δημοπρασίες, και λίγα αρχαία κατάσχεσε το ελληνικό κράτος. Ενα γλυπτό του Τάκη κείτεται σπασμένο στον κήπο. Μάλλον μεγάλο για να το αρπάξουν. Από τις κολόνες του κήπου, κοιτάζοντας φωτογραφίες από παλιά ρεπορτάζ, καταλαβαίνουμε ότι κάθε φορά υπήρχε και μία λιγότερη. Μάρμαρα από την Πεντέλη και τη Ραβένα με τα οποία είχε ντυθεί το κτίριο κομματιάστηκαν και ξηλώθηκαν. Ο Ιόλας αγόρασε τη γη το 1965. Ηταν ήδη βαθύπλουτος αλλά ήθελε να γυρίσει στην Ελλάδα. Ανέθεσε το έργο στον σπουδαίο αρχιτέκτονα Δημήτρη Πικιώνη, που πήρε για βοηθό τον Τσαρούχη. Από την αρχή τα σχέδια ήταν μεγαλεπήβολα αλλά το αποτέλεσμα γινόταν σταδιακά ακόμη πιο εντυπωσιακό, καθώς ενσωματώνονταν στο σπίτι έργα τέχνης. Ακόμη και η κουπαστή στη σκάλα ήταν γλυπτό, της Claude Lalanne. Την ξήλωσαν κι αυτή. Πικάσο, Ντε Κίρικο, Μιρό, Γουόρχολ, Νταλί, Μαγκρίτ, Ερνστ, Χατζηκυριάκος-Γκίκας… Οσο ζούσε ο Ιόλας, στο σπίτι του η τέχνη ξεπερνούσε σε αξία πολλά μουσεία μαζί. Πολλοί από τους καλλιτέχνες ήταν φίλοι του και τον επισκέπτονταν εκεί. Πολλοί, όπως ο Γουόρχολ, ξεκίνησαν από τις γκαλερί του. «Εκεί που ό,τι λάμπει είναι χρυσός» είναι ο τίτλος ενός ρεπορτάζ του περιοδικού «Vogue» το 1982. Η ρεπόρτερ γράφει εκστασιασμένη γι’ αυτά που βλέπουν τα μάτια της. Μια πόρτα ντυμένη με χρυσάφι! Χρυσά γλυπτά, αρχαία αγάλματα και μεταξωτές κουρτίνες… Σήμερα στη θέση εκείνης της πόρτας υπάρχουν τσιμεντόλιθοι. Η είσοδος γίνεται από γειτονική μπαλκονόπορτα. Το κτήμα και η βίλα όχι μόνο σαπίζουν, αλλά, παρά τη σειρά των αποφάσεων για απαλλοτρίωσή τους, πότε από τον Δήμο και πότε από το κράτος, αποτέλεσμα μηδέν. Υπουργοί Πολιτισμού και δήμαρχοι έρχονται και φεύγουν, υπόσχονται, συνεδριάζουν, υπογράφουν στα χαρτιά αλλά… τίποτα. Ο Ιόλας το 1984 δωρίζει 47 έργα του στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης που δημιουργείται γύρω από αυτή τη συλλογή. Χαρίζει μερικούς ακόμη πίνακες στη Εθνική Πινακοθήκη. Εχει αποφασίσει να δωρίσει στο δήμο Αγ. Παρασκευής το χώρο, για να δημιουργηθεί Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης. Ο χρόνος και το πλιάτσικο έστησαν ένα σουρεαλιστικό σκηνικό στο εσωτερικό της βίλας. Σουρεαλιστικά όμως είναι και τα όσα συνέβησαν τα τελευταία χρόνια γύρω από την τύχη της ως πολιτιστικού κέντρου. Απίστευτο, αλλά η παραπάνω εικόνα είναι αποτέλεσμα σειράς κρατικών αποφάσεων αλλά και παλινωδιών. Ο χρόνος και το πλιάτσικο έστησαν ένα σουρεαλιστικό σκηνικό στο εσωτερικό της βίλας. Σουρεαλιστικά όμως είναι και τα όσα συνέβησαν τα τελευταία χρόνια γύρω από την τύχη της ως πολιτιστικού κέντρου. Απίστευτο, αλλά η παραπάνω εικόνα είναι αποτέλεσμα σειράς κρατικών αποφάσεων αλλά και παλινωδιών. Κάποιοι γνωστοί του λένε ότι το σύνολο της συλλογής, σύμφωνα με μια διαθήκη του, θα κατέληγε ως κληροδότημα στο ελληνικό κράτος. Ομως ξαφνικά ξεσπάει μια θύελλα. Ενας τραβεστί καταγγέλλει όργια και αρχαιοκαπηλία στη βίλα. Οι κίτρινες εφημερίδες της εποχής ουρλιάζουν. Πολιτικοί και καλλιτέχνες που αναζητούσαν τη φιλία του τον αποφεύγουν. Είναι η αρχή του τέλους που θα κορυφωθεί με την αρρώστια του. Πάσχει από AIDS. «Αν δεν ήταν όλα αυτά με τα σκάνδαλα και την ομοφυλοφιλία του, τότε πολύ γρήγορα και το θέμα της απαλλοτρίωσης θα είχε τελειώσει», μας λένε κάποιοι συνομιλητές. Είναι φανερό ότι μετά το θάνατό του οι πολιτικοί στρέφουν το… σεμνότυφο βλέμμα τους και δεν βλέπουν την ουσία, την πολιτιστική αξία του ακινήτου και των περιεχομένων του και την ανάγκη προστασίας. Οι βάνδαλοι, με λόγια και με πράξεις, έχουν το πάνω χέρι. Η πρώτη κίνηση για να διασωθεί κάτι γίνεται από το δήμο της Αγ. Παρασκευής που το 1994 βάζει συμβολικά ένα λουκέτο στο χώρο διεκδικώντας τον. Το 1998 το οίκημα χαρακτηρίζεται διατηρητέο. Το 2000 το κτήμα χαρακτηρίζεται «Κέντρο Πολιτιστικών Δραστηριοτήτων» με προεδρικό διάταγμα και γίνονται όνειρα για υπαίθριο μουσείο γλυπτικής. Την ίδια χρονιά το αγοράζει ο αρχιτέκτονας Σπύρος Γεωργίου για 782 εκατ. δραχμές. Από το περιβάλλον του μας είπαν πως γνώριζαν ότι το οίκημα ήταν διατηρητέο αλλά το υπουργείο Οικονομικών τους διαβεβαίωσε ότι το κτήμα δεν είχε δεσμεύσεις. Ο δήμος ετοιμάζεται να το αγοράσει με ένα -εγκεκριμένο από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων- δάνειο ύφους 1,2 δισ. δρχ., αλλά σταματάει όταν το 2002 κηρύχθηκε από την κυβέρνηση η αναγκαστική απαλλοτρίωση. Εντάσσεται μάλιστα στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας. Το Σώμα Ορκωτών Λογιστών το εκτιμά στα 9,1 εκατ. ευρώ. Ταυτόχρονα γίνονται και δύο δίκες για την αξία και το πρωτοδικείο εκδικάζει αρχικά 17 εκατ. ευρώ ενώ στο εφετείο γίνεται ο συμβιβασμός στην τιμή που όρισε το ΣΟΕ. Για να μη ζαλιστούμε από τα νούμερα, η τελική τιμή απαλλοτρίωσης είναι πάνω από τέσσερις φορές μεγαλύτερη της τιμής αγοράς. Αυτό κάποιοι θα το έλεγαν καλή εμπορική επιτυχία και κάποιοι άλλοι θέτουν ερωτηματικά για το πώς έφτασε εκεί. Με την αλλαγή της κυβέρνησης το 2004 και τη λήξη των Ολυμπιακών Αγώνων, η απόφαση για την απαλλοτρίωση ανακαλείται. Ο τότε υφυπουργός Πολιτισμού Πέτρος Τατούλης προσπαθεί να πάρει το ακίνητο για να γίνει πολιτιστικό κέντρο για 5 εκατ. ευρώ, όσο και η αντικειμενική αξία (σήμερα περίπου 5,5 εκατ. ευρώ). «Η εκτίμηση της αξίας έγινε από τριμελή επιτροπή της Κτηματικής Υπηρεσίας, όπως ορίζει ο νόμος», μας λέει. «Επειδή οι ιδιοκτήτες δεν συμφώνησαν, τους προτάθηκε ανταλλαγή με άλλο ακίνητο του Δημοσίου. Δεν βρήκαν ούτε αυτή την πρόταση ικανοποιητική. Ως υφυπουργός Πολιτισμού έκανα κάθε δυνατή προσπάθεια για τη διευθέτηση του ζητήματος, το οποίο εκκρεμούσε για μεγάλο διάστημα, πάντα στο πλαίσιο του δυνατού και με γνώμονα τη νομιμότητα και τη διαφάνεια». Ο ιδιοκτήτης προσφεύγει στο ΣτΕ για αποχαρακτηρισμό της έκτασης ώστε να μπορεί να οικοδομήσει. Η υπόθεση, μετά από πέντε αναβολές, θα δικαστεί στις 23 Σεπτεμβρίου. Με δύο αποφάσεις, του Γ. Βουλγαράκη και του Μ. Λιάπη διαδοχικά ως υπουργών Πολιτισμού, το Δημόσιο επιστρέφει ως αγοραστής. Η τελευταία, πέρσι, ήταν μάλιστα κατεπείγουσα. Ρωτήθηκε ο ιδιοκτήτης αν συμφωνεί στα 9,042 εκατ. ευρώ της νέας εκτίμησης (έκοψαν κάτι), είπε «ναι», αλλά και πάλι… Από το υπουργείο πήραμε τη διαβεβαίωση ότι οι προθέσεις δεν έχουν αλλάξει, αλλά χρήματα δεν υπάρχουν. Ενα από τα προβλήματα είναι ότι με την περσινή απόφαση το κονδύλι θα έβγαινε από το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων. Πράγμα ελαφρώς παράλογο, αφού όσο στοιχίζει η βίλα είναι ο ετήσιος προϋπολογισμός του ΤΑΠ, και έχει ένα σωρό ιδιοκτήτες άλλων ακινήτων να αποζημιώσει. Η Μαρία Δαμανάκη έχει ασχοληθεί πολλά χρόνια με το θέμα. Πρόσφατα κατέθεσε άλλη μία ερώτηση στη Βουλή, για το αν προτίθεται ο νυν υπουργός Α. Σαμαράς και με ποιο χρονοδιάγραμμα να προχωρήσει στην απαλλοτρίωση. Τη ρωτήσαμε τι φταίει και παρά τις αποφάσεις, και από το ΠΑΣΟΚ και από τη Ν.Δ., τελικά τίποτα δεν γίνεται. «Η πολιτική της Ν.Δ. είναι τσιμέντο παντού και όταν έχεις ως προτεραιότητα το τσιμέντο δεν βάζεις 9 εκατ. στη βίλα Ιόλα», απάντησε. «Προ του 2004 υπήρξε μία θετική εξέλιξη, που όμως έμεινε ημιτελής. Μετά το 2004 η κυβέρνηση έβαλε το θέμα στο τελευταίο συρτάρι και σήμερα βρισκόμαστε στο κρίσιμο στάδιο ενδεχόμενου αποχαρακτηρισμού της έκτασης. Αυτό δεν πρέπει να συμβεί. Η βίλα και ο περιβάλλων χώρος έχουν και ιστορική αξία αλλά και σημαντική περιβαλλοντική σημασία για την ποιότητα ζωής των κατοίκων της Αγ. Παρασκευής και της βόρειας Αθήνας». Στο περιβάλλον του ιδιοκτήτη θεωρούν βέβαιο ότι θα κερδίσουν την υπόθεση στο ΣτΕ. Μάθαμε ότι ήδη δύο εφοπλιστές έχουν ενδιαφερθεί να αγοράσουν το κτήμα. Οι κάτοικοι της περιοχής έχουν απηυδήσει. Για χρόνια ακούν, ειδικά προεκλογικά, ότι εκεί θα γίνει ένα πάρκο πολιτισμού. Υπήρξε ακόμη και μια πρόταση να το αγοράσει ο δήμος με έκτακτη εισφορά των κατοίκων. Αλλά αυτά δεν συμβαίνουν στην Ελλάδα. Οχι για τον πολιτισμό. Οι καλλιτέχνες, μεταξύ τους και πολλοί διάσημοι, έχουν απηυδήσει. Κάθε τόσο υπογράφουν εκκλήσεις… Η «Ομάδα Φιλοπάππου», μια πρωτοβουλία εικαστικών, το έχει αναγάγει σε κεντρικό της θέμα. Ο δικηγόρος του ιδιοκτήτη Θεόδωρος Κωνσταντόπουλος μας λέει ότι δεν έχουν κανένα λόγο να είναι ενάντιοι στο κοινό αίσθημα για την αξιοποίηση του ακινήτου. Θέλουν να λυθεί το θέμα, να πάρουν την αποζημίωση και να παραδώσουν το κτήμα. Αντί για επίλογο να προσυπογράψουμε μια παλαιότερη έκκληση γνωστών καλλιτεχνών, μεταξύ των οποίων ο Κώστας Γαβράς, που κατέληγε με τη φράση: «Αν η πολιτική βούληση δεν επαρκεί για να σώσει από την τσιμεντοποίηση ιστορικούς χώρους, δεν μπορούμε να μιλάμε για πολιτισμό στην Ελλάδα».
Διαβάστε 1. Νίκος Σταθούλης, «Αλέξανδρος Ιόλας», εκδ. Λιβάνη Η βιογραφία του γκαλερίστα και συλλέκτη. Από την Αλεξάνδρεια του Καβάφη σε μεγάλα μπαλέτα και από τα καταγώγια της τέχνης στα σαλόνια των κροίσων, ο Ιόλας έζησε μια μυθιστορηματική ζωή.
2. Ντανιέλ Αράς, «Ιστορίες ζωγραφικής», εκδ. Εστία Η ιστορία της ζωγραφικής από την ανακάλυψη της προοπτικής ώς την εξαφάνιση της φιγούρας. Μαθήματα για τη μύηση των θεατών σε τεχνικές και ζωγράφους. Ποιός ήταν ο Αλέξανδρος Ιόλας ΚΕΙΜΕΝΟ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΟΓΙΟΠΟΥΛΟΣ (boyio@enet.gr) | ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ * Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 1908 ως Κωνσταντίνος Κουτσούδης. * Γιος εμπόρου, ήρθε στην Αθήνα με μόνο εφόδιο συστατικές επιστολές του Κ. Καβάφη προς τους Κ. Παλαμά, Α. Σικελιανό και Δ. Μητρόπουλο. * Ανακαλύπτει στο χορό το ταλέντο του και σπουδάζει στην Αθήνα, στο Βερολίνο και στο Παρίσι. Γίνεται πρώτος χορευτής σε μεγάλα μπαλέτα. * Στο Παρίσι συναναστρέφεται με καλλιτέχνες. Αγοράζει τον πρώτο του πίνακα από τον ίδιο τον Ντε Κίρικο και ερωτεύεται τον Ζαν Κοκτό. Σιγά σιγά εγκαταλείπει το χορό και στρέφεται στις εικαστικές τέχνες. * Το 1944 ανοίγει την πρώτη του γκαλερί στη Νέα Υόρκη. Η ελίτ των ΗΠΑ τον λατρεύει και η κόρη του προέδρου Ρούσβελτ τον «βαπτίζει» Αλέξανδρο Ιόλα. * Στην γκαλέρι του εκθέτει για πρώτη φορά ο Αντι Γουόρχολ ενώ παρουσιάζονται και Ευρωπαίοι άγνωστοι στους Αμερικανούς, όπως ο Ερνστ και ο Μαγκρίτ. Λέγεται ότι πρώτος εκτίναξε τις τιμές σε έργα από μερικά δολάρια σε εκατοντάδες χιλιάδες. * Τα επόμενα χρόνια ανοίγει πολλές άλλες γκαλερί σε μεγάλες πόλεις από τη Μαδρίτη έως τη Βηρυτό. Παίζει με τη σύγχρονη τέχνη επιδέξια και μισθώνει καλλιτέχνες να δουλεύουν γι’ αυτόν με συμβόλαια. * Το γαλλικό κράτος του απονέμει το παράσημο της λεγεώνας της τιμής. * Επιστρέφει στην Ελλάδα στην ακμή της επιτυχίας του και χτίζει τη βίλα του. Εκεί φιλοξενεί τρανταχτά ονόματα της τέχνης αλλά και φιλόδοξους νέους. Ενδύεται το ρόλο του μαικήνα που τον λατρεύουν και τον μισούν για τη συμπεριφορά του και ένα εκκεντρικό για την εποχή ντύσιμο που κραυγάζει τις ερωτικές του προτιμήσεις. Ζει μέσα στη χλιδή και τις απολαύσεις αλλά χαρίζει και πολλά έργα σε μουσεία. * Ο ελληνικός λαϊκίστικος συντηρητισμός τού ανοίγει πόλεμο τη δεκαετία του 1980 και με πηχυαίους τίτλους για «βίλα οργίων» και άλλα τέτοια τον απομονώνει από τους «φίλους» του. * Στις 8 Ιουνίου 1987 αφήνει την τελευταία του πνοή στη Νέα Υόρκη. Κύρια κληρονόμος του ήταν η αδελφή του Νίκη Στάιφελ.

Ανασύρθει στις 28/5/2020 από http://jigiart.blogspot.com/2012/02/boyioenet.html

*Ιολική Γη: Η απραγματοποίητη ουτοπία του Αλέξανδρου Ιόλα – Μαρία Γιαγιάννου, Αξία, 21/7 και 8/8/12

Ιολική Γη – Η απραγματοποίητη ουτοπία του Αλέξανδρου Ιόλα

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΑΞΙΑ, σε δύο μέρη: 21/07/12 & 08/08/12

«Αυτό που θέλω στη ζωή, εφόσον δεν θέλω πια να χορεύω,

είναι να φέρνω την ποίηση με τους πίνακές μου.

Δεν είναι σκοπός μου να κερδίζω χρήματα.

Πιστεύω στην επικράτηση του πνεύματος,

 είμαι Έλληνας από την Αλεξάνδρεια, είμαι αριστοκράτης»

Αλέξανδρος Ιόλας

Ιδανική έναρξη

            Η Ελλάδα είναι η χώρα όπου η τέχνη και ο πολιτισμός γεννιούνται. Η Ελλάδα είναι η χώρα όπου η τέχνη και ο πολιτισμός πεθαίνουν. Κρίμα να έχει τέτοια έναρξη ένα άρθρο αφιερωμένο στην προσωπικότητα του Αλέξανδρου Ιόλα˙ ενός ανθρώπου που έδωσε στο τρίπτυχο επάγγελμα εμπόρου-εκτιμητή-συλλέκτη τέχνης την αίγλη και τη στιβαρότητα που ποτέ μέχρι τότε δεν είχε γνωρίσει. Κανονικά το άρθρο αυτό θα έπρεπε να ξεκινάει κάπως έτσι: «Ένας χώρος τέχνης και πολιτισμού αναπτύσσεται ακατάπαυστα στο κτήμα Ιόλα από την δεκαετία του 1950, όταν ο εκκεντρικός μαικήνας εντόπισε στους ελαιώνες της Αγίας Παρασκευής τον τόπο για να στήσει το σημαντικότερο μουσείο μοντέρνας τέχνης στην Ελλάδα, μέχρι τον θάνατό του το 1987. Από τότε δε μέχρι σήμερα οι κληρονόμοι του και το κράτος φυλάσσουν ως κόρη οφθαλμού τα 11.000 έργα τέχνης και τις 2.500 αρχαιότητες που στεγάζονται εκεί και φροντίζουν να αξιοποιούν ως πόλο έλξης το έργο ζωής του μεγάλου άνδρα των τεχνών». Ονειροφαντασίες.

           Επίσης, θα ήταν υπέροχο αν το παρόν άρθρο συνέχιζε κάπως έτσι: «Ο ελληνικός λαός διψασμένος για τέχνη και τιμώντας την μέγιστη προσφορά του Ιόλα, συρρέει στο ανάκτορο των τεχνών, το επιμελημένο αρχιτεκτονικά από τον Πικιώνη και τον Τσαρούχη, και θαυμάζει τα έργα του Πικάσσο, του Έρνστ, του Μάττα, του Μαγκρίτ, την αίθουσα του Άντι Γούρχολ, της Νίκι ντε Σαν Φαλ, του Καλντέρ. Στέκουν όλοι έκθαμβοι μπροστά στην Αιγυπτιακή, την Αζτεκική, την Κινέζικη συλλογή αρχαιοτήτων, ενώ καταλαμβάνονται από βακχική λατρεία εν μέσω της άψογα διατηρημένης επαύλεως, όπου κάποτε ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ, ο Ευγένιος Ιονέσκο και ο Μαρσέλ Ντυσάν τσούγκρισαν το ποτήρι τους με τον εξίσου θρυλικό Ιόλα»

Προσγείωση στον Αυριανισμό

       Σίγουρα, θα ήταν ωραία η παραπάνω έναρξη, τιμητική για τον τόπο και τους ιθύνοντές του, αντάξια ενός ανθρώπου που αφιέρωσε τα ογδόντα χρόνια της ζωής του στην τέχνη, μα θα ήταν εκ διαμέτρου αντίθετη από την πραγματική εκδοχή των γεγονότων. Είναι δύσκολο να σταθεί κανείς ψύχραιμος απέναντι στο χρονικό της κατασυκοφάντησης που υπέστη ο Αλέξανδρος Ιόλας τα τελευταία χρόνια της ζωής του στην Ελλάδα εξαιτίας του ανελέητου πασοκικού «αυριανισμού», χρονικό το οποίο μας αφηγείται, μεταξύ άλλων βιογραφικών και ψυχογραφικών στοιχείων, ο βιογράφος του Νίκος Σταθούλης, στο πρόσφατο βιβλίο του «Αλέξανδρου Ιόλα, η ζωή μου» (εκδόσεις Πανός, Μάρτιος 2012).

      Γιατί όμως ο Αλέξανδρος Ιόλας, ο τόσο σημαντικός για τον τόπο, σπιλώθηκε τόσο άγρια; Και γιατί ήταν σημαντικός; Γιατί δεν δέχτηκε η Ελλάδα τις δωρεές του και γιατί το σπίτι του (δυνάμει πολιτιστική κληρονομιά του τόπου) αφέθηκε να ρημάξει; Ας αναζητήσουμε τις αιτίες.

«Μέχρι να πεθάνω θα βρίζουν!»

            Ο Σταθούλης παραθέτει αυτούσιους τους διαλόγους του με τον Ιόλα, καθώς και την προσωπική του εμπειρία από τον άνθρωπο, καθώς υπήρξε μάρτυρας σε αρκετές ένδοξες και σε πολλές άδοξες στιγμές του, ώστε να μπορεί να βεβαιώσει τον θαυμασμό που ένιωθαν για το πρόσωπό του άνθρωποι του πνεύματος και της πολιτικής στο εξωτερικό και το μίσος που έτρεφαν πολιτικοί και δημοσιογράφοι στο εσωτερικό.

          Διότι υπήρχε τότε (μόνο τότε άραγε;) αυτό το «εσωτερικό», που πίστευε ότι είναι πιο διορατικό από τους έξυπνους τους ξένους. Δέσποζε ο θαμπωμένος κομπλεξικός πρασινοαίματος, ο δήθεν ταγμένος υπέρ του ταξιτζή και της μπακάλισσας αλλά ορκισμένος εχθρός οποιουδήποτε (συμπεριλαμβανομένων των παραπάνω) το κεφάλι ξεχώριζε από το πλήθος. Και του Ιόλα παραξεχώριζε… Ταγμένος να ακολουθήσει το άστρο του, αφοσιωμένος μαθητής των καλλιτεχνικών αξιών που αντιπροσώπευαν θρύλοι των εικαστικών τεχνών του 20ου αιώνα, ένας Αλεξανδρινός συλλέκτης μεγαλείου, ήξερε να σωπαίνει μπροστά στα αριστουργήματα του πολιτισμού και να εισχωρεί βαθιά στην ουσία τους, εντούτοις η ηχώ της εκκεντρικής του προσωπικότητας ήταν εκκωφαντική και υπερβολικά αιφνίδια για την ελληνική κοινωνία της δεκαετίας του 1980.

              Ο Σταθούλης κατονομάζει τις κορυφαίες εφημερίδες της εποχής, οι οποίες, παραπληροφορώντας το κοινό με κατακίτρινα πρωτοσέλιδα, εξευτέλισαν τον Ιόλα. Στην εν λόγω «αρθρογραφία» βάζουν την περήφανη υπογραφή τους δημοσιογράφοι που σήμερα εξακολουθούν να φιγουράρουν στα κανάλια και να παραδίδουν στο τηλεοπτικό κοινό καθημερινά μαθήματα αισθητικής αγωγής. Του μαθαίνουν τα βασικά χρώματα: το Ροζ και το Κίτρινο. Και το κοινό γελάει. Μας χαλαρώνει η δημοσιογραφική περιπαικτική ουδετερότητα με την οποία αντιμετωπίζει ο «ρεπόρτερ» τις επίδοξες ή φτασμένες πορνοστάρ. Οι ροζ μπάρμπι και οι διάφοροι μάνατζερ προβάλλονται ως μέρος μιας ψωνισμένης κουλτούρας, την οποία ο θεατής ταυτόχρονα περιφρονεί και φθονεί. Ωστόσο, όχι απλώς την ανέχεται, αλλά την αγκαλιάζει ως αναγκαίο κακό (ή ως αναγκαίο καλό). Ο κάθε Ψινάκης δεν απειλεί κανενός την ηρεμία κουνώντας την εσάρπα του και γαργαλώντας τις μασχάλες με λίγα καλιαρντά.

            Ο Ιόλας ερχόταν κραδαίνοντας  Τέχνη, πράγμα απειλητικό ακόμα και σήμερα φυσικά. Πώς μπορούσε τότε κανείς να ανεχθεί αυτό τον άνθρωπο, ακόμα κι αν σκόπευε να επαναφέρει στον τόπο τους 2.500 αρχαιότητες και που πήρε μαθήματα ζωής από τον Καβάφη, τον Παλαμά, τον Ελυάρ; Ποιος Ελυάρ και ποιες αρχαιότητες… αυτά ωχριούν μπροστά στο γεγονός της ομοφυλοφιλίας του. Όλα αυτά τα «καλλιτεχνικά» ήταν στάχτη στα μάτια ενός ηθικού λαού, ο οποίος από το 1985 μέχρι το 2012 κατάφερε απλά να γίνει από «επαρχιώτης» «πρωτευουσιάνος», χωρίς να αγαπήσει ούτε την επαρχία ούτε την πρωτεύουσα.

           Η αναπαραγωγή της κοσμητικής τιτλογραφίας των άρθρων που εκείνη την εποχή τον παρουσίαζαν ως «γιο του Σατανά» θα ήταν απλώς αναπαραγωγή του κιτρινισμού και δεν την επιλέγουμε εδώ. Τα ονόματα των δημοσιογράφων μπορεί να τα βρει κανείς τόσο στο βιβλίο του Σταθούλη όσο και στο Ίντερνετ.

Αλεξάνδρεια, «στα σύνορα ιστορίας και μύθου»

Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 1908 (η ημερομηνία παρέμενε αβέβαιη κατά τη διάρκεια της ζωής του – δεν συμπαθούσε καθόλου τον τρόπο που ο χρόνος μεταφράζεται σε ηλικία) και βαφτίστηκε Κωνσταντίνος Κουτσούδης. Ο πατέρας του του απαγόρευσε το πιάνο, όπου ο μικρός Κωνσταντίνος είχε έφεση και προσπάθησε επίμονα αλλά μάταια να τον βάλει στις επιχειρήσεις βαμβακιού όπου εργαζόταν και ο ίδιος. Θυμάται την μητέρα του ως μια γυναίκα ρομαντική, πλούσια και πολύ ερωτευμένη. Στο πατρικό σπίτι η οικογένεια Κουτσούδη άκουγε μόνο οπερέτες. Η Αλεξάνδρεια ήταν για τον Ιόλα «ένα κομβικό σημείο της φαντασίας», «η ενσάρκωση του κοσμοπολιτικού πνεύματος», ενός πνεύματος που τον κατηύθυνε δια βίου, όπως και ο θαυμασμός του για τον Μέγα Αλέξανδρο, του οποίου το όνομα αργότερα θα δανειστεί.

             Η ζωή κυλάει στην μυθική Αλεξάνδρεια εκείνης της εποχής, μέχρι που μια βραδιά ο νεαρός Κωνσταντίνος το σκάει απ’ το σπίτι για να παρακολουθήσει μια παράσταση με τη Μαρίκα Κοτοπούλη, που λειτούργησε κάπως σαν επιφοίτηση. Τότε αποφασίζει να έρθει στην Ελλάδα. Ο καταλληλότερος άνθρωπος να τον βοηθήσει ήταν εκείνος ο αμίλητος άνδρας με τα γυαλάκια που τύπωνε σε μονόφυλλα τα ποιήματά του και τα μοίραζε˙ ο Κωνσταντίνος Καβάφης. Πράγματι, ο μικρός Ιόλας είχε ήδη συνάψει φιλία με τον Καβάφη, ο οποίος του έδινε ποιήματα και συμβουλές. Με τρεις συστατικές επιστολές του ποιητή, ο Ιόλας φεύγει για την Αθήνα.

Αθήνα και μέντορες

            Ο Κωστής Παλαμάς και η κόρη του, ο Δημήτρης Μητρόπουλος και κυρίως ο Άγγελος Σικελιανός έγιναν οι μέντορες του Ιόλα, ο οποίος ήταν θαμπωμένος από το γεγονός ότι είχε έρθει στην ονειρεμένη του Αθήνα. Δεν θα ξεχάσει ποτέ την Αθήνα του 1926 και θα τη νοσταλγήσει εξήντα χρόνια αργότερα όταν η Αθήνα του 1986 θα τον εξορίσει στη χλιδάτη φυλακή του, ως «αρχαιοκάπηλο, εμπλεκόμενο σε πορνεία και ναρκωτικά» (κατηγορίες που αποδείχθηκαν αβάσιμες, πολύ αργά φυσικά για να επανορθωθεί η κουρελιασμένη του φήμη).

             Τότε όμως, νεαρός νευρώδης και αποφασιστικός, αγάπησε την πόλη, στην οποία γνώρισε τον Εμμανουήλ Μπενάκη, τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, δούλεψε με τον Σικελιανό για να παίξει στις Δελφικές Εορτές, διδάχτηκε πιάνο από τον Μητρόπουλο. Ο τελευταίος τον συμβούλεψε αν αγαπάει την Ελλάδα, να φύγει μακριά της. Εικάζουμε πως θεωρούσε ότι για να προσφέρει κανείς το ταλέντο του στην Ελλάδα, θα πρέπει να το καλλιεργήσει αλλού.

Αχαρακτήριστος αποχαρακτηρισμός

Πριν από ενάμιση μήνα εκδικάσθηκε το ζήτημα του αποχαρακτηρισμού του κτήματος Ιόλα ως «Κέντρου Πολιτιστικών Εκδηλώσεων». Το δικανικό χρονικό της υπόθεσης Ιόλα αρχίζει από τότε που η ελληνική δικαιοσύνη κατηγορούσε τον μαικήνα για βαρύτατα κακουργήματα ενώ την ίδια εποχή η Γαλλία τον τιμούσε με το μετάλλιο της Λεγεώνας των Τεχνών και των Γραμμάτων και η Le Monde και η Liberation τον εγκωμίαζαν.

       Οι λεηλασίες της Βίλας Ιόλα θυμίζουν λυσσαλέα προσπάθεια να σβηστεί και το παραμικρό ίχνος προσφοράς αυτού του ανθρώπου, ενδεχομένως μαζί με την ενοχή αυτών που τον κατέστρεψαν. Οι σκληρόπετσοι εκδικητές του γούστου και της εκλέπτυνσης όμως δεν φορούν μεταξωτά, καλύπτονται από δέρμα κροκοδείλου και επιβιώνουν ες αεί διότι η ενοχή δεν τους διαπερνά.

Είκοσι πέντε χρόνια μετά

             Ο δημοσιογράφος Νίκος Σταθούλης, πιστός στην παράκληση του Ιόλα να εκδώσει το βιβλίο «Αλέξανδρου Ιόλα, η ζωή μου» (Εκδ. Πανός) 25 χρόνια μετά τον θάνατό του, μας δίνει μια ατμοσφαιρική βιογραφία με αφηγητή στην ουσία τον ίδιο τον Ιόλα μέσω των διαλόγων που είχε με τον τότε νεαρό έμπιστο βιογράφο του, καθώς και μέσα από παράθεση συνεντεύξεων του στον Τύπο, επιστολές φίλων, καλλιτεχνών, συνεργατών και φωτογραφικό υλικό που απαθανατίζει την γοητευτική θεατράλε φυσιογνωμία του.

            Χωρισμένο σε εξήντα μικρά κεφάλαια, το βιβλίο ανασυνθέτει το μεγαλείο της ζωής του μαικήνα, τη γνωριμία και τη φιλία του με μια πλειάδα θρυλικών προσώπων της λογοτεχνίας, των εικαστικών, του χορού, της πολιτικής, των επιχειρήσεων, την χορευτική καριέρα του, την επιτυχία των γκαλερί του στη Νέα Υόρκη, το Παρίσι, το Μιλάνο, τη Γενεύη, τη Μαδρίτη, την διαίσθησή του στην εκτίμηση των έργων τέχνης, την ικανότητά του να καθιερώνει καλλιτέχνες παγκοσμίως, τις απόψεις του για το Ωραίο, το μεγάλο του όνειρο να φτιάξει ένα «σπίτι καλλιτεχνών». Δυστυχώς στο τέλος του βιβλίου βρίσκει κανείς τα αποκόμματα των εφημερίδων που ρυπαρογραφούν εναντίον του Ιόλα, ακόμα και την εποχή της ασθένειας και του θανάτου του.

«Να σημειώνεις μόνο τα καλά»

            Ο ίδιος ο Αλέξανδρος Ιόλας συμβούλευε τους φίλους του να κρατούν και να αναπαράγουν μόνο τα καλά που προσφέρει η ζωή. Θα μπορούσαμε να μνημονεύσουμε σε αυτό το άρθρο μόνο τα επιτεύγματα και την αγάπη που έδωσε και έλαβε, πλην όμως η ντροπή που νιώθει κανείς για την νοοτροπία του Έλληνα, όπως την έζησε και την πλήρωσε ο Ιόλας, μας δημιουργεί την υποχρέωση, έστω και κατόπιν εορτής, να κυκλώσουμε τα δείγματα της στενοκεφαλιάς κάθε εθνικότητας λαϊκιστή, την σχεδόν έμφυτη αντιπάθεια για κάθε είδους καλλιτεχνική φύση – εκτός του Ικτίνου και του Καλλικράτη (με τους οποίους φαίνεται ότι ταυτίζεται η ωραία μας ψυχή και τα ταλέντα μας) – και φυσικά την ανικανότητα του κράτους μας να δεχτεί την ευεργεσία ενός ωραίου μυαλού.

            Εύγλωττο είναι το περιστατικό που παραθέτει ο Σταθούλης από το τελευταίο λαμπρό πάρτυ του Ιόλα, όπου εθεάθη υπουργός να παραχώνει στην τσέπη του μικρό αρχαϊκό κομμάτι της συλλογής… Όταν βοηθός του οικοδεσπότη του ζήτησε να το επιστρέψει εκείνος αναφώνησε «κάποιος το έβαλε στην τσέπη μου!». Αίνιγμα: τι εθνικότητας ήταν ο υπουργός; Στο βιβλίο δεν υπάρχει διευκρίνηση, αλλά για κάποιον λόγο δεν αναρωτιέμαι. Το να προτιμάς να κλέψεις παρά να ευεργετηθείς είναι, καθώς φαίνεται, πιο παλικαρίσια επιλογή˙ διαφυλάσσει ένα είδος αξιοπρέπειας˙ δεν είσαι ζητιάνος. Είσαι αυτοδημιούργητος κλέφτης και ψεύτης.

(«Δεν έβαλα εγώ τα δισεκατομμύρια στο λογαριασμό της Ελβετίας! Κάποιος μου τα έβαλε εκεί για να με ενοχοποιήσει!» φαντάζομαι να μουρμουράνε μέσα απ’ τα δόντια τους οι Τσοχατζόπουλοι που αναθρέψαμε.)

Από τη σκηνή στην γκαλερί

            Ο Αλέξανδρος Ιόλας σπούδασε χορό και χόρεψε στο Βερολίνο, το Σάλτσμπουργκ, το Παρίσι. Αγάπησε την ελευθερία του Βερολίνου και την ευγένεια του Παρισιού. Στην πόλη του φωτός γνώρισε μερικά από τα πιο φωτεινά μυαλά του αιώνα. Ένα από αυτά ήταν ο Πωλ Βαλερύ, ο οποίος φέρεται να του είπε: «Είσαι Έλληνας και μάλιστα από την Αλεξάνδρεια, άρα το θηριοτροφείο μέσα σου είναι μεγάλο. Δάμασε το θηριοτροφείο σου και θα γίνεις παγκόσμιος και οικουμενικός». Επίσης γνώρισε τον πρωτεργάτη του Σουρεαλισμού, Αντρέ Μπρετόν, τον οποίο θυμάται ως «έναν ποιητή με τρελά ωραία μαλλιά», «απελπισμένο» και «πολύ μπανάλ», που «ονειρευόταν να καταστρέψει την τέχνη». Ο «καταστροφικός» σουρεαλισμός πρόκειται να μπει πολύ δυναμικά στη ζωή του Ιόλα, ο οποίος θα εισάγει κυριολεκτικά το ιδιοφυές καλλιτεχνικό κίνημα σε μια ανέτοιμη ακόμα, μα εκπαιδεύσιμη Αμερική.

            Ένα έργο του Τζόρτζιο Ντε Κίρικο που είδε ο Ιόλας σε βιτρίνα κάποιας γκαλερί το 1931 στάθηκε η αφορμή να αλλάξει ο καλλιτεχνικός προσανατολισμός του. Σταδιακά, μέσα από συναντήσεις με τον Μιρό, τον Ντυφί, τον Κοκτώ, τον Ντε Κίρικο και με το νέο του όνομα να τον εισάγει στον νέο του ρόλο, ο Κωνσταντίνος Κουτσούδης βαφτίζεται από την τότε αρραβωνιαστικιά του, χορευτική παρτενέρ του και εγγονή του Προέδρου των Η.Π.Α., Θεοδώρα Ρούζβελτ, Αλέξανδρος Ιόλας. Το 1946 ανοίγει την πρώτη γκαλερί στο Μανχάτταν σε συνεργασία με τον ζωγράφο και εγγονό του Βίκτορος Ουγκώ, Ζαν. Το 1953 η Iolas Gallery στη Ν.Υ. θα γίνει εφαλτήριο για σπουδαίες καλλιτεχνικές ανακαλύψεις και θριαμβευτικές εμπορικές κινήσεις.

Μεγάλες ανακαλύψεις

Ο Μαξ Ερνστ, ο Μαν Ρέυ, ο Μιρό, ο Μοντριάν, ο Μαγκρίτ, ο Μπράουνερ, ο Βολς είναι μερικοί από τους καλλιτέχνες που φιλοξένησε ο Ιόλας στις γκαλερί του. Η πρώτη έκθεση των Σουρεαλιστών στην Αμερική παρουσιάστηκε από τον Ιόλα, όπως και η πρώτη έκθεση του Άντι Γούορχολ, για τον οποίο υπήρξε αληθινός μέντορας.  Ακόμα κι αν η Ποπ Αρτ συγκεντρώνει εναντίον της πληθώρα θεωρητικών, καλλιτεχνών και φιλότεχνων, ακόμα κι αν ο Άντι Γούρχολ μπορεί να θεωρηθεί συνήγορος της μαζικής κουλτούρας και της διαφημιστικής αλλοτρίωσης, δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί την εξυπνάδα του Ιόλα να πιάσει τον παλμό της εποχής και σαν δαιμόνιος μαρκετίστας να επιβάλλει στον κόσμο της τέχνης ένα όνομα που κυριολεκτικά καθόρισε την πορεία της.

             Ο Ιόλας θα προωθήσει και Έλληνες καλλιτέχνες, όπως τον Τσαρούχη, τον Τσόκλη, την Καρέλλα, τον Ακριθάκη, τον Πανιάρα, τον Τάκι, τον Λαζόγκα, αλλά και τον Κώστα Ταχτσή, τροφοδοτώντας τους με ιδέες προς υλοποίηση, χρήματα προς επιβίωση και το γλυκό βάσανο του να οφείλεις στον πάτρωνά σου να είσαι στην τέχνη σου εργάτης. Πολλοί από τους παραπάνω θεώρησαν ότι ο Ιόλας εκμεταλλεύτηκε το ταλέντο τους, κανείς όμως δεν βρέθηκε που να πει ότι ο Ιόλας δεν του παρείχε ό,τι χρειαζόταν για να ζήσει καλά και να δημιουργήσει ακόμα καλύτερα.

«Το αδιόρατο κάτι»

            Τι είναι λοιπόν εκείνο που «έβλεπε» ο κοσμοπολίτης γκαλερίστας και οι άλλοι αργούσαν τόσο να διακρίνουν; Το «αδιόραστο κάτι». Έτσι ονόμαζε ο διαισθητικός, αισθητικός κι αισθαντικός Ιόλας την διακριτική ποιότητα του καλλιτέχνη, που τον έπειθε να ασχοληθεί μαζί του.  Τρελά ερωτευμένος με τη δουλειά του, εμμονικός κυνηγός των τεχνών, γάτα που νυχιάζει και μετά γουργουρίζει, πιστός λάτρης των καλλιτεχνών «του», χρησιμοποίησε κάποτε την εξής ερωτική έκφραση: «Όταν βλέπω έναν πίνακα του Μαγκρίτ ή του Μαξ Έρνστ, η ιδέα να κοιμηθώ ένα βράδυ με τον πίνακα αυτό, είναι αρκετή».

            Ο Ιόλας ονειρευόταν να φέρει στην Ελλάδα τη συλλογή του και να τη δωρίσει στο κράτος. Μετά το θάνατό του από AIDS το 1987 («είναι πιο δύσκολο να παραιτηθείς από τον έρωτα, παρά από τη ζωή»), η αδελφή του Νίκη Στάιφελ διέλυσε τη συλλογή, όπως μας πληροφορεί ο Σταθούλης, έστειλε σημαντικό αριθμό αρχαίων στο εξωτερικό και έβαλε λουκέτο στην έπαυλη δίνοντας ένα τέλος στο ενδεχόμενο να υλοποιηθεί το όνειρο του αδελφού της για την λειτουργία ενός μουσείου. Η βίλλα πριν ακόμα πεθάνει ο Ιόλας διαρρήχθηκε τρεις φορές και κατόπιν καταλεηλατήθηκε. Οι τοιχογραφίες του Γουόρχολ, τα έργα του Μάττα, τα μοντέρνα γλυπτά, οι χρυσές πόρτες, οι κίονες της Ραβέννας, ξηλώθηκαν κι εκεί που κάποτε έλαμπαν τα μάρμαρα τώρα σκάει ο σοβάς.

Δίκη και Μυστικός Δείπνος

           Την ώρα που στο Palazzo Stelline στο Μιλάνο εγκαινιαζόταν η έκθεση του Γούρχολ με τις ποπ εκδοχές του «Μυστικού Δείπνου» του Ντα Βίντσι και συνέρρεαν 5.000 άτομα για να θαυμάσουν την αντιπαραβολή του Γουορχολικού Δείπνου (που εμπνεύστηκε ο Ιόλας) με το Λεονάρντιο, ο Ιόλας δικαζόταν στην Ελλάδα για αρχαιοκαπηλία. Στο Μιλάνο θρίαμβος, στην Αθήνα χλεύη.

             Όταν ο τραβεστί Αντώνης Νικολάου ή «Μαρία Κάλλας», άλλοτε ευεργετημένος από τον κατηγορούμενο Ιόλα, σε κατάσταση εκδικητικής υστερίας έγινε η αιτία για να φουντώσει το μίσος του Τύπου και της ελληνικής κοινωνίας εναντίον του μαικήνα, φρονούμε ότι στην πραγματικότητα αυτό που ξέσπασε ήταν το συσσωρευμένο μίσος του ελληνικού μικροαστισμού για την διαφορετικότητα.

Η τέχνη και ο Έλληνας

            Είναι κατανοητό το γιατί η Ελλάδα του ’80 προσπάθησε να χτυπήσει με την πλαστική της σφεντόνα εκείνο το εξωτικό πουλί. Ήταν σνομπ και επιδεικτικός, κυκλοφορούσε με σμαραγδένια περιδέραια και γούνινες εσάρπες και κυρίως ήταν ομοφυλόφιλος. Ένα ερωτικό πλάσμα ανοιχτά περήφανο για τους εραστές του και ταυτοχρόνως φορέας μιας χλιδής που φάνταζε στα μάτια του Έλληνα ως αμαρτία. Πώς να τον ανεχτεί κανείς;

             Μια ολόκληρη κοινωνία σαν την κυρά-Κώσταινα των εβδομήντα ετών σ’ ένα μικρό μπαλκόνι στα Πατήσια, με τσεμπέρι στο κεφάλι και τον καφέ στη χόβολη, που το πιο αισθησιακό πλάσμα που γνώρισε ήταν η Μελίνα, κοιτάζει τώρα τις φωτογραφίες του Ιόλα στην κοσμική στήλη του Ζάχου Χατζηφωτίου και φτύνει στον κόρφο της ξορκίζοντας τον ερμαφρόδιτο διάβολο. Και, ναι, ο διάβολος θα μπορούσε να είναι έμπορος τέχνης. Ένας πανέμορφος, έξυπνος, ταλαντούχος ομοφυλόφιλος με εμφάνιση φροντισμένη σε γκροτέσκο βαθμό και με προκλητικό χιούμορ, μακριά από κάθε πολιτική ορθότητα. Οι αμύθητης αξίας δωρεές που πάσχιζε να κάνει στην πολιτεία απορρίφθηκαν από τα πολιτικά πρόσωπα της εποχής (Μερκούρη και Καραμανλή) και ο ίδιος χλευάστηκε σαν τον τελευταίο αλήτη.

           Όταν ρωτήθηκε από τον βιογράφο του «Ποιό είναι το ελληνικό πνεύμα;», απάντησε «Όταν το πνεύμα δε μένει ικανοποιημένο από έτοιμες συνταγές, όσο καλές κι αν είναι. Και όταν αρχίζει να πειραματίζεται για λογαριασμό του». Το ελληνικό πνεύμα της εποχής πειραματίστηκε μαζί του. Ας περιμένουμε τώρα μήπως ξαναφανεί κανένας τέτοιος. Ένα «καλό παράδειγμα» Ιόλα ή τίποτα. Εντωμεταξύ, μπροστά στους γενναίους πάτρωνες, ας μάθουμε να βάζουμε τη σφεντόνα μας στην άκρη.

 Μ. Γ.

Βίκυ Παπαπροδρόμου Αναρτήθηκε στις Για όσα υποψιάζομαι | 4 σχόλια 4

Σχόλια στο Αυγούστου 8, 2012 στις 6:32 μμ |
Απάντηση Ovis Orientalis Πολύ καλό το κείμενο Μαράκι: η ιδιαίτερη προσωπικότητα του Ιόλα, δοσμένη με γλαφυρότητα και στοργή. Ας μην υποτιμούμε όμως την “κυρά-Κώσταινα των εβδομήντα ετών σ’ ένα μικρό μπαλκόνι στα Πατήσια, με τσεμπέρι στο κεφάλι και τον καφέ στη χόβολη” γιατί αυτή είναι πιο πιθανός κομιστής του Ιόλειου ‘φωτός’, συμπικνώνοντας τη θυμοσοφία και το αλάνθαστο αισθητήριο του απλού ανθρώπου, ο οποίος -συνήθως- είναι και ο πιο αυθεντικός κριτής… Δεν ήταν αυτή που θέλησε να ‘ξορκίσει’ τον ‘ερμαφρόδιτο διάβολο’ όπως τον αποκαλείς, αλλά οι θλιβεροί και τρισάθλιοι πρεσβευτές του ‘αυριανισμου’, όπως ορθά σημειώνεις, που θα προτιμούσαν να ‘βάλουν στην τσέπη τους’ το κομμένο κεφάλι του Ιολα, αντί του μικρού, αρχαϊκού κομματιου της συλλογής…
στο Αυγούστου 9, 2012 στις 11:06 πμ | Απάντηση mariayiayiannou
Ovis μου, σ’ ευχαριστώ για το σχόλιο. Μου δίνεις την ευκαιρία να διευκρινήσω το εξής: Παρομοιάζοντας την ελληνική κοινωνία της εποχής με την τσεμπεροφέρουσα κυρά, δεν αποσκοπώ να χλευάσω ούτε την κυρούλα ούτε την ενδυματολογική παράδοση (!)˙χρησιμοποιώ ένα γλαφυρό σχήμα για να επισημάνω την απόσταση που χώριζε την κουλτούρα και το όνειρο του Ιόλα από τις αντιλήψεις της ελληνικής κοινής γνώμης (που καθοδηγούνταν από το λαϊκισμό, τη δεισιδαιμονία και τον φθόνο). Θα πρέπει όμως να διαφωνήσω με την καλοπροαίρετη παρατήρησή σου ότι το «Ιόλειο φως» (μου άρεσε η έκφραση) θα μπορούσε να το κομίσει ένας «απλός άνθρωπος» ή ας πούμε καλύτερα, αφού κατά τη γνώμη μου απλός άνθρωπος δεν υπάρχει, ένας λαϊκός άνθρωπος. Ένας λαϊκός άνθρωπος (υπέροχος, εργατικός, έξυπνος, αυθεντικός, φιλότιμος κλπ) δεν θα μπορούσε εκ θέσεως να εκτιμήσει έναν ιδιοφυή σνομπ με χιούμορ εστέτ και ανοιχτό λάτρη της τρυφής. Θα ήταν ποτέ δυνατόν ο τύπος του ταξιτζή που εισήγαγε ο Χάρι Κλύν (δεν λέω ότι όλη η κοινωνία ταυτιζόταν με την καρικατούρα αυτή ούτε έχω καμιά αντιπάθεια προς τους επαγγελματίες οδηγούς, αλλά και πάλι, θα ήταν δυνατόν) να συμφωνήσει – πόσω μάλλον να ταυτιστεί με έναν Όσκαρ Ουάιλντ (και τούμπαλιν εννοείται); Έχεις απόλυτο δίκιο ότι η ευθύνη είναι των πρεσβευτών του αυριανισμού, αλλά και ο λαός δεν είναι ανεύθυνος για τα μυαλά που φέρει (κάτω από το τσεμπέρι… ή κάτω από την μπαντάνα… ή κάτω από την τιάρα, δεν έχει σημασία). Συγγνώμη για την μακροσκελή απάντηση! Πολλά ευχαριστώ που μοιράζεσαι συμφωνίες και διαφωνίες, το εκτιμώ βαθύτατα 🙂
στο Αυγούστου 9, 2012 στις 4:11 μμ |
Απάντηση Mina Xirogianni B Mαρια ,πάντα με απασχολούσε το θέμα Ιόλας…μου άρεσε πολύ το κείμενό σου!!
στο Αυγούστου 20, 2012 στις 3:50 μμ |
Απάντηση Πένυ Μία -δυστυχώς- κλίσέ “ελληνική/ελλαδική” αντιμετώπιση ενός -κοινώς ομολογουμένως- μοναδικού ανθρώπου. Αυτή η αντίθεση κρύβεται μέσα σε όλους μας. Ανεξαρτήτως σκέπης ή σκέψης, είμαστε ικανοί για το σπουδαιότερο κατόρθωμα αλλά και τη μεγαλύτερη βαρβαρότητα. Εξαρτάται, όπως αποδεικνύεται, κάθε φορά από το κατά πόσο μπορούμε να γητέψουμε το “Θηριοτροφείο” μέσα μας. Από τα πιο ενδιαφέροντα άρθρα σου. Ευχαριστούμε

Ανασύρθει στις 27/5/2020 από https://mariayiayiannou.wordpress.com/%CE%BA%CE%B5%CE%AF%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%B1/art-%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B1/%CE%B9%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B3%CE%B7-%CE%B7-%CE%B1%CF%80%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%84%CE%B7-%CE%BF%CF%85%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%AF%CE%B1-%CF%84/











Μπήκαμε στην βίλα του Αλέξανδρου Ιόλα – Κίκα Κυριακάκου, popaganda.gr 01/07/2014

Mε αφορμή μια παράσταση αφιερωμένη στη ζωή του σημαντικού συλλέκτη μπήκαμε στην «θρυλική» βίλα της Αγίας Παρασκευής, η οποία έχει πλέον μετατραπεί σε ένα θλιβερό μνημείο. Φωτογραφίες: Κίκα Κυριακάκου

8

«Οι περισσότεροι έμποροι τέχνης λειτουργούν απλώς ως μια κηλίδα γράσου διευκολύνοντας τη λειτουργία του επιχειρηματικού κόσμου της τέχνης», σημειώνει η δημοσιογράφος Rachel Small σε πρόσφατο άρθρο της στο περιοδικό Interview. «Ωστόσο υπάρχουν ορισμένα θρυλικά πρόσωπα  τα οποία έχουν εδραιωθεί στην ιστορία της τέχνης, με τις προτιμήσεις, τις θεωρήσεις και τις κινήσεις τους. Ένα από αυτά ο Αλέξανδρος Ιόλας».

Mε αφορμή μια παράσταση αφιερωμένη στη ζωή του διορατικού και ευφυή Έλληνα φιλότεχνου, βρέθηκα κάποιες ημέρες πριν σε ένα από τα σημεία της Αθήνας που πάντοτε αποτελούσαν για μένα αστικό μύθο: τη βίλα του Αλέξανδρου Ιόλα. Ο διακεκριμένος χορευτής, γκαλερίστας και συλλέκτης Αλεξανδρινής καταγωγής, ταξίδεψε σε νεαρή ηλικία στη Νέα Υόρκη και γοητεύτηκε από την πλούσια εικαστική παραγωγή της αλλά και από τους καλλιτέχνες που είχαν διαφύγει στις Η.Π.Α. κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Καθιερώθηκε ως μαικήνας διεθνών και Ελλήνων καλλιτεχνών όπως ο Magritte, ο De Chirico, ο Ernst, ο Warhol, ο Κουνέλης, ο Takis και ο Τσαρούχης. Πάντα εκκεντρικός, προβοκάτορας και τολμηρός, δεν άργησε να αποκτήσει ορκισμένους εχθρούς στην Ελλάδα του Αυριανισμού και της Αλλαγής τη δεκαετία του ’80. Ωστόσο ο Ιόλας επιθυμούσε να περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του στη χώρα του και έτσι επιστρέφοντας αγόρασε την περιβόητη βίλα της Αγίας Παρασκευής, ένα οίκημα–μουσείο σύγχρονης τέχνης, που ακόμη θυμάμαι να με εντυπωσιάζει στα ντοκιμαντέρ, τις συνεντεύξεις και τα αφιερώματα της τότε κρατικής τηλεόρασης.

11
3

Ο αρχιτέκτονας και αρχισυντάκτης του greekarchitects.gr, Μανώλης Οικονόμου, στην εκτενή έρευνά του με τίτλο Οδοιπορικό στη Βίλα Ιόλα, μας δίνει περισσότερες πληροφορίες αναφορικά με την πολύπλοκη αρχιτεκτονική ιστορία του οικήματος: «Ξεκίνησε να κτίζεται στα μέσα της δεκαετίας του ’60 και διαμορφώθηκε σε τρεις φάσεις, με την τελευταία να είναι η κατασκευή του ορόφου το 1971-1972. Αρχιτέκτονας της βίλας είναι ο Γεώργιος Μουσούρης με σπουδές στην Αμερική όπως μας αναφέρει ο γιος του. Τα επίσημα σχέδια δεν φέρουν την υπογραφή του διότι δεν είχε αναγνωρίσει το αμερικανικό πτυχίο του. Έτσι τα σχέδια υπογράφτηκαν από τον μηχανικό Μ. Καραντινό. Τα προηγούμενα αναιρούν όλες τις αντικρουόμενες πληροφορίες σχετικά με την αρχιτεκτονική μελέτη της βίλας. Συχνά αναφέρεται ότι είναι ο Πικιώνης σε συνεργασία με τον Τσαρούχη. Στην αμφιλεγόμενη βιογραφία τού Α. Ιόλα, τού Ν. Σταθούλη, γίνεται αναφορά στον Πικιώνη χωρίς όμως περισσότερες λεπτομέρειες για το συγκεκριμένο αντικείμενο που διαπραγματευόταν».

Η βίλα του Ιόλα βρίσκεται σε ένα κτήμα επτά στρεμμάτων, εμφανώς εγκαταλελειμμένο με πλούσια βλάστηση. Φθάνοντας στην είσοδό της, η περιέργειά μου γρήγορα αντικαταστάθηκε από θλίψη και οργή. Κατευθυνόμενη στο εσωτερικό της βίλας βρέθηκα σε ένα καταπράσινο χώρο με σπασμένα βάθρα και κίονες, μια βανδαλισμένη εκδοχή του «κήπου με τα αγάλματα». Εκεί αντίκρισα και τα πρώτα γκραφίτι και γραμμένη με σπρέι τη λέξη «αίσχος», την οποία και συναντάμε διάσπαρτα σε διάφορα σημεία του κατεστραμμένου οικήματος. Το σπίτι του Ιόλα -κούφιο, βανδαλισμένο και απογυμνωμένο- έχει μετατραπεί πλέον σε ένα θλιβερό μνημείο που δεν θυμίζει σε τίποτα το ένδοξο και βαρυσήμαντο παρελθόν του. Είναι ευρέως γνωστό ότι λίγο πριν από το θάνατό του, η ελληνική κυβέρνηση αρνήθηκε να δεχθεί την πλούσια συλλογή έργων που θέλησε να παραχωρήσει ο Ιόλας στο κράτος ενώ αρκετοί από τους εντυπωσιακούς πίνακες και τα γλυπτά που κοσμούσαν την έπαυλή του, πλέον αγνοούνται.

Σήμερα, μικρό μέρος της συλλογής του Ιόλα βρίσκεται στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη, μια πόλη που του θύμιζε τη γενέτειρα, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε. Η συλλογή των 47 έργων που εκείνος δώρισε στο Μουσείο αποτέλεσε και τον πυρήνα, για την απαρχή της λειτουργίας του. Το ∆ιοικητικό Συμβούλιο, μάλιστα, τον τιμά δίνοντας το όνομά του στην τριώροφη πτέρυγα του Μ.Μ.Σ.Τ. και αφιερώνοντάς του τον κατάλογο της μόνιμης συλλογής του.

Ανασύρθει στις 27/5/2020 από https://popaganda.gr/stories/bikame-stin-vila-tou-alexandrou-iola/